A138.2

Continuation:
On the what platform does value stand in the human thought? Where does the value germinate from for the human?
It can be said that, for the person the value is on the his feeling of comfort. It can be material or spiritual. For example, a person needs water and that is his material need. Meeting this need provides a person with a sense of comfort. As this need becomes stronger, the water of material origin has more value.
As mentioned above, this material value becomes the target of his thought and then his behavior.

A138.1

Ardı:
İnsan təfəkküründə dəyər hansı platforma üzərində dayanmışdır? İnsan üçün dəyər hardan cücərir?
Belə demək olar ki, insan üçün dəyər onun rahatlıq hissi üzərindədir. Bu, maddi və ya mənəvi rahatlıq ola bilər. Məsələn, insanın su ehtiyacı var və bu, maddi ehtiyacdır. Bu ehtiyacın qarşılanması insanın rahatlıq hissini təmin edir. Həmin ehtiyac gücləndikcə maddi nəsnə olan su daha çox dəyərə malik olur.
Yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, bu maddi dəyər onun öncə təfəkkürünün, sonra isə davranışlarının hədəfinə çevrilmiş olur.

A137.2

The phenomenon of value for human is a higher degree inclination in his thought. For example, honesty, sincerity, courage, generosity, etc. The system of values creates an image in human thought that man sees himself in that image. Or, so almost, the value is the image that a person presents himself to the surrounding world.
Value is an anchor that centralizes all human behavior. Value is the target that the system of individual behavior has been keyed in. At the same time, value is a criterion for life to decide on the basis of its own rationality in these or other choices.

S137.1

İnsan üçün dəyər fenomeni idrakında daha üstün dərəcəyə malik meyildir. Məsələn, dürüstlük, səmimiyyət, mərdlik, səxavət və s. Dəyərlər sistemi insanın düşüncəsində elə bir obraz formalaşdırır ki, insan özünü həmin obrazda görür. Yaxud, belə də demək olar ki, dəyər insanın özünü ətraf aləmə təqdim etdiyi obrazdır.
Dəyər insanın bütün davranışlarını mərkəzləşdirən bir lövbərdir. Dəyər elə bir hədəfdir ki, fərdin davranışlar sistemi ora tuşlanmışdır. Eyni zamanda dəyər yaşam boyunca bu və ya digər seçimlərdə insana özünün rasionallıq formulu əsasında qərar vermək üçün meyardır.

A136.2

Human being naturally is a value “customer”, value loved and finally value charmed. In the deepest layer of the soul the trigger of his behaviour is the value or value system that determined by him.
But:
 What does value mean for the human?
 What is value?
 What is value and what is not?
 How is the value formed?
 How long is the value, and after what is not?
 When is the value born and when does it die?
 How important is the phenomenon of value for the people themselves?
 How important is the phenomenon of value for those who manage people?

A136.1

İnsan fitrətən, yəni təbii olaraq dəyər müştərisi, dəyər sevdalısı, ən nəhayət dəyər aşıqıdır. Ruhunun ən dərin qatında onun davranışlarının tətiyi məhz müəyyən etdiyi dəyər, yaxud dəyərlər sistemidir. Bəs:
 İnsan üçün dəyər nə deməkdir?
 Nəyə deyilir dəyər?
 Nə dəyərdir, nə dəyər deyil?
 Dəyər necə formalaşır?
 Dəyər nə vaxta qədər dəyərdir, nə vaxtdan sonra yox?
 Dəyər nə vaxt doğulur və nə vaxt ölür?
 Dəyər fenomeni insanların özləri üçün nə qədər vacibdir?
 Dəyər fenomeni insanları idarə edənlər üçün nə qədər vacibdir?

A135.2

Undoubtedly, the thinking is the only way to get to the higher truth. In philosophy, thinking is considered as a component of the cognitive process. Thinking is the reflection of cause-and-effect relationship between things, events and processes in the mind. It can be said that, thinking is a description of reality in the mind.
Depending on the essence of the relationship system of the object, as well as the individual's thinking, the thinking process can be simple and complex, or shallow and deep.
Thinking is an objective process, but the result is subjective. Because one same event can be understood differently by different ones. However, one may look at the object from one side and another from the other side. Consequently, the attitudes are different, but both can reflect the reality.

A135.1

Ali həqiqətlərə yetişməyin yeganə yolu şübhəsiz ki, təfəkkürdür. Fəlsəfədə təfəkkürə idrak prosesinin tərkibi kimi baxılır. Təfəkkür şeylər, hadisə və proseslər arasında səbəb-nəticə əlaqələrinin şüurda inikasıdır. Belə də demək olar ki, təfəkkür reallığın, gerçəkliyin şüurda təsviridir.
Obyektlə bağlı əlaqələr sisteminin mahiyyətindən, eləcə də fərdin təfəkkür imkanlarından asılı olaraq təfəkkür prosesi sadə və mürəkkəb, yaxud dayaz və dərin ola bilər.
Təfəkkür obyektiv proses olsa da məhsulu, nəticəsi subyektivdir. Çünki, eyni bir hadisəni biri bir cür, digəri bacqa cür dərk edə bilir. Lakin ola da bilər ki, biri obyektə bir tərəfdən, digəri başqa tərəfdən yanaşır. Nəticədə münasibət fərqli olsa da ikisi də reallığı əks etdirə bilir.

A134.2

The absolute truth is a point. If we look at the logic of Aristotle, all the points around this point are inaccurate or false. When approach with tolerance logic, all other points are as true as the degree of their closeness to that point.
Human science is trying to shed light to the truth on this or that matter. If we explain our idea in a geometric description, that is, they try to concretize the plurality of that points. In this sense, one of the human scientists even more concretizes the majority of the points that others have concretized. This, in itself, shows that usually the latter do not completely deny the former, nor fully confirm it. As a result, they improve the previous ideas.

A134.1

Mütləq həqiqət bir nöqtədir. Aristotel məntiqi ilə baxsaq, bu nöqtənin ərtafında olan bütün nöqtələr ona nəzərən qeyri-həqiqət və ya yanlışdır. Tolerantlıq məntiqi ilə baxdıqda isə digər bütün nöqtələr həmin nöqtəyə yaxınlıq dərəcəsi qədər həqiqətdir.
Bəşəri elm bu və ya digər məsələdə həmin həqiqətə işıq salmağa çalışır. Fikrimizi həndəsi təsvirdə izah etsək, yəni həmin nöqtələr çöxluğunu konkretləşdirməyə çalışırlar. Bu mənada bəşəri alimlərin biri digərinin konkretləşdirdiyi nöqtələr çoxluğunu daha da konkretləşdirir. Bu isə özlüyündə onu göstərir ki, adətən sonrakılar əvvəlkiləri nə tam inkar, nə də tam təsdiq edirlər. Nəticə etibarilə əvvəlki ideyaları daha da təkmilləşdirirlər.

A133.2

Continuation:
According to philosophical sources, the criterion of truth is determined by the following factors:
 logical factor, ie, search for logical contradictions and mistakes;
 an experiment, ie local-level verification of the authenticity of one or another theory;
 modeling, namely large-scale models, including mathematical models;
 experience

A133.1

Ardı:
Fəlsəfi mənbələrə görə həqiqətin meyarı aşağıdakı amillərlə müəyyənləşir:
 məntiqi amil, yəni məntiqi ziddiyyət və səhvlərin axtarılması;
 eksperiment, yəni bu və ya digər nəzəriyyənin həqiqiliyinin lokal səviyyədə yoxlanılması;
 modelləşdirmə, yəni məsələlər barədə iri miqyaslı model, o cümlədən riyazi modellərin hazırlanması;
 təcrübə

A132.2

Continuation:
One of the most important issues that Philosophy deals with is the truth. When it comes to finding the truth or defining the truth, it is understood that there is a logical basis to distinguish it from falsehood and error.
The necessity and usefulness of the problem in the current life is a criterion that shows the truth of that knowledge.
For example, knowledge that pays practical benefits to a person in everyday life, and who satisfies these or other needs of life is considered to be the truth. Thus, food supply and nutrition to overcome hunger, to provide the organism with the necessary ingredients, proves the necessity and usefulness of this work. Thus, practical knowledge of this subject is considered to be true.

A132.1

Ardı:
Fəlsəfənin məşğul olduğu mühüm məsələlərdən biri həqiqətin tapılması ilə bağlıdır. Həqiqətin tapılması, yaxud həqiqətin müəyyənləşdirilməsi dedikdə onu yalan və səhvdən fərqləndirən məntiqi əsasın tapılması başa düşülür.
Cari həyatda məsələnin zəruriliyi və faydalılığı həmin biliyin həqiqiliyini göstərən meyar kimi çıxış edir.
Məsələn, gündəlik həyatda insana praktiki fayda verən, bu və ya digər yaşam tələbatlarını ödəyən biliklər həqiqət hesab olunur. Belə ki, insanın aclıq hissini aradan aparmaq, orqanizmi zəruri maddələrlə təmin etmək üçün qida tədarük etməsi və qidalanması bu işin zəruriliyini və faydalılğını sübut edir. Beləliklə, bu məsələ ilə bağlı praktiki biliklər həqiqət hesab olunur.

A131.2

Continuation:
In general, some of the knowledge is relative, but one must not forget that there is absolute truth. Theorems proven in science necessarily indicate the true truth.
The existence of accurate and absolute true knowledge and facts is essential for the practical functioning of people. For example, the judge has no right to punish him without any doubt about the defendant's guilt. Or, the surgeon should have a definitive knowledge of the patient before making a decision.
Thus, the absolute truth is that it is proven in practice and is never denied with the further development of science.

A131.1

Ardı:
Ümumilikdə biliklərin bir hissəsi nisbi xarakter daşısa da unutmaq olmaz ki, mütləq həqiqət də mövcuddur. Elmdə isbat olunmuş teoremlər mütləq, səhih həqiqəti ifadə edir.
Səhih və mütləq həqiqi biliklərin, faktların mövcudluğu insanların praktiki fəaliyyəti üçün vacibdir. Məsələn, müttəhimin günahkarlığına tam əmin olmadan hakimin onu cəzalandırmaq ixtiyarı yoxdur. Yaxud, cərrah qərar verməmişdən öncə xəstə barədə mütləq səhih məlumata malik olmalıdır.
Beləliklə, mütləq həqiqət elə bilikdir ki, o təcrübədə daim təsdiqlənir və elmin sonrakı inkişafı ilə əsla inkar olunmur.

A130.2

Continuation:
In general, truth is relative to time, even to space.
It is impossible to draw close to the final and definitive truth of humanity, except the rare individuals who possess the intelligence. It is variable, consisting of hypothesis and imagination.
The horizons of truth in human intelligence seem to be as follows:
- the closest is clear and known;
- the next is not completely clear;
- the next is uspect;
- the next can not be substantiated;
- the next is contradictory to previous ones;
- the next is a dark matter.

A130.1

Ardı:
Ümumilikdə həqiqət zamana, hətta məkana görə əsasən nisbi xarakter daşıyır.
Ali zəka sahibi olan nadir şəxslərdən başqa bəşər üçün son və qəti həqiqətə yaxın düşmək mümkün deyil. O, fərziyyə və xəyallardan ibarət olmaqla dəyişkəndir.
İnsan zəkasında həqiqət üfüqü sanki belə görünür:
- ən yaxındakı aydındır, məlumdur;
- sonrakı tam aydın deyil;
- ondan sonrakı şübhəlidir;
- ondan sonrakını əssalandırmaq olmur;
- ondan sonrakı əvvəlkilərlə ziddiyyətlidir;
- daha sonrakı isə qaranlıq məsələdir.

A129.2

Continuation:
Purposely distorting of truth and reality is called lie (false). The lie can also be seen in the fabricate of the absent. Logically misleading thinking and its product can be a lie.
There is such a distinction in philosophy. From a moral standpoint, mistake is a honest non-truth, but the lie is a dishonest non-truth. In most moral schools, however, the "savior lie" or "lie in the name of peace" is judged differently, is appreciated. However, according to the philosopher I.Kant, that is possible to forgive the lie said for the sake of kindness, but you can not justify it.

A129.1

Ardı:
Məqsədli şəkildə həqiqətin, gerçəkliyin təhrif edilməsi yalan adlanır. Yalan həm də olmayanın uydurulması şəkilində təzahür edə bilər. Məntiqi cəhətdən doğru olmayan təfəkkür və onun məhsulu yalanın mənbəyi ola bilər.
Fəlsəfədə belə bir fərqləndirmə təqdim olunur. Əxlaqi baxımdan yanılma vicdanlı qeyri-həqiqət, yalan isə vicdansız qeyri-həqiqətdir. Əksər əxlaq məktəblərində yalnız “xilaskar yalan”, yaxud “sülh naminə yalan” fərqli qiymətləndirilir, əsasən təqdir olunur. Lakin, bununla belə, filosof İ.Kanta görə, xeyir naminə deyilmiş yalanı bağışlamaq olsa da, ona haqq qazandırmaq olmaz.

A128.2

Continuation:
Truth allows people to organize their activities intelligently. True knowledge also helps to evaluate the future. If cognition did not find the truth, human beings could not adapt to the reality and could not change it.
The way to get the truth is not smooth and straightforward. Historical experience shows that humanity has come to the truth through mistakes. Sometimes getting a truth costs hundreds of people’s poor searches and sad mistakes.
The mistakes are undesirable, but necessary labyrinth on the road to truth. Usually, you need to find a mistake in order to find the truth. Thus, mistake is a claim that is perceived as reality, but which is not true.

A128.1

Ardı:
Həqiqət insanlara öz fəaliyyətini zəkalı təşkil etməyə imkan verir. Həqiqi bilik həm də gələcəyi qiymətləndirməyə şərait yaradır. İdrak həqiqəti tapmasaydı insan ətraf gerçəkliyə uyğunlaşa bilməz, onu dəyişdirə bilməzdi.
Həqiqəti dərketmənin yolu hamar, düzxətli deyil. Tarixi təcrübə göstərir ki, bəşəriyyət həqiqətə yanılmalardan keçməklə, yəni səhvlərlə çatmışdır. Bəzən bir həqiqətin əldə edilməsi yüzlərlə insanın uğursuz axtarışları və kədərli səhvləri hesabına başa gəlir.
Yanılmalar həqiqətə aparan yolda arzuolunmaz, lakin zəruri labirintdir. Adətən həqiqəti tapmaq üçün öncə səhvi tapmaq lazım olur. Beləliklə, yanılma (səhv) həqiqət kimi qəbul edilən, lakin gerçəkliyə uyğun olmayan iddiadır.

A127.2

Continuation:
One of the most important issues Philosophy deals with is the concept of truth. Above all, the truth defines the quality of information and knowledge. The information that unmetered on the base of truth criterion is still just information. The information which truthfulness is sincere, is already a knowledge. The opposite face of the right is wrong. Compliance of information with its object is one of the most important ways in assessment of knowledge and discovering the truth.
In modern philosophy, one of the definitions given to the truth is: the truth is the adequate information about the object, obtained by feeling or intellectual perception.

A127.1

Ardı:
Fəlsəfənin məşğul olduğu mühüm məsələlərdən biri də həqiqət anlayışı ilə bağlıdır. Hər şeydən əvvəl, həqiqət məlumatın, biliyin keyfiyyətini müəyyən edir. Həqiqət meyarında ölçülməmiş məlumat hələ ki, yalnız məlumatdır. Həqiqilili, səhihliyi aydın olan məlumat isə artıq bilikdir. Həqəqətin tərs üzü yanlışdır. Məlumatın öz obyektinə uyğunluğu biliyin qiymətləndirilməsinin, yəni həqiqətin aşkar olunmasının mühüm üsullarından biridir.
Müasir fəlsəfədə həqiqətə verilən təriflərdən biri də belədir: həqiqət – obyekt haqqında, onun hissi və yaxud intellektual dərki ilə əldə edilən adekvat informasiyadır.