A106.2

Continuation:
According to one of the definitions given by philosophy, cognition is a spiritual activity that produces new knowledge by utilizing the achievements of previous generations. In this sense, cognition is a process, not the result. It is a movement to complete and deep true knowledge. Cognition as a specific type of human activity has a complex structure consisting mainly of the following elements:
 object of cognition
 subject of cognition
 tools of cognition
 methods of cognition
 result, ie knowledge and its assessment.
These analyzes answer important questions of gnosiology in science.

A106.1

Ardı:
Fəlsəfənin verdiyi təriflərdən birinə görə, idrak əvvəlki nəsillərin nailiyyətlərindən istifadə etməklə yeni biliklər istehsal edən mənəvi fəaliyyətdir. Bu mənada idrak bir prosesdir, nəticə deyil. O, həqiqətlərə malik tam və dərin biliyə doğru hərəkətdir. İdrak bəşəri fəaliyyətin xüsusi növü kimi əsasən aşağıdakı elementlərdən ibarət olub mürəkkəb struktura malikdir:
 idrakın obyekti
 idrakın subyekti
 idrakın vasitələri
 idrakın metodları
 nəticə, yəni bilik və onun qiymətləndirilməsi.
Bu təhlillərlə qnoseologiyanın elm qarşısındakı vacib suallarına cavab verilir.

A105.2

Continuation:
The main problems of the theory of cognition are the following:
 environmental perceptions;
 borders of universal knowledge;
 methods of obtaining knowledge;
 finding the precision criteria of knowledge.
Cognition, knowledge, idea have a social nature. According to philosophers, history of humanity entirely can be described as a whole process of achieving of cognition, its development, specification and expansion.

A105.1

Ardı:
İdrak nəzəriyyəsinin başlıca problemləri əsasən aşağıdakılardır:
 ətraf aləmin dərki;
 ümumbəşəri biliklərin sərhədləri;
 biliyin əldə edilməsi üsulları;
 biliyin səhihlik meyarlarının tapılması.
İdrak, bilik, ideya sosial mahiyyət daşıyır. Filosoflara görə, bütövlükdə bəşər tarixi idraka nail olunması, onun inkişafı, dəqiqləşdirilməsi və genişləndirilməsi prosesi kimi təsvir edilə bilər.

A104.2

Continuation:
Usually, human society has been hesitant to accept the new knowledge and ideas that thinkers have and to consider them as real.
In most cases, this is a serious resistance to new knowledge and ideas. The threats that emerged from that time require those thinkers to be convinced of the truth of their ideas. This is one of the most difficult aspects of the issue.
Subsequently, society does not only accept those bright ideas, but after some time it becomes its beneficiary. This is cost for the first carriers of those ideas.

A104.1

Ardı:
Adətən bəşər cəmiyyəti mütəfəkkirlərin sahib olduqları yeni bilik və ideyaları qəbul etməkdə, onları həqiqət hesab etməkdə çəkinir, gecikirlər.
Bu, əksər hallarda yeni bilik və ideyalara qarşı ciddi müqavimətə çevrilir. Bu zaman yaranmış təhdidlər həmin mütəfəkkirlərdən sona qədər öz ideyalarının həqiqiliyinə inamı tələb edir. Bu isə məsələnin ən çətin tərəflərindən biridir.
Sonradan cəmiyyət həmin işıqlı ideyaları nəinki qəbul edir, bir müddətdən sonra onun benefisiarına çevrilirlər. Bu isə həmin ideyaların ilk carçılarına çox baha başa gəlir.

A103.2

Continuation:
From the earliest moments that human beings can perceive, they begin to learn and to comprehend. It almost starts from an instinctive stage. Here, learning means the understanding of everything that is material and immaterial.
Aristotle (Ancient Greek philosopher) also writes in the his work of Metaphysics: "All people are naturally strive to knowledge." According to philosophers, one of the main characteristics of man is his need for learning and knowing. It does not remain behind its physical and biological needs.

A103.1

Ardı:
İnsan özünü dərk etdiyi ən ilk anlardan başlayaraq öyrənməyə, qavramağa can atır. Demək olar ki, bu, hətta instinktiv mərhələdən başlayır. Burada öyrənmək deyəndə maddi və qeyri-maddi olan hər şeyin qavranılması nəzərdə tutulur.
Aristotel (Qədim yunan filosofu) də “Metafizika” əsərində bunu belə qeyd edir:  “Bütün insanlar fitri olaraq biliyə can atır”. Filosoflara görə, insanın əsas səciyyəvi xüsusiyyətlərindən biri də məhz, onun biliyə, öyrənməyə olan ehtiyacıdır. Bu isə onun fiziki-bioloji ehtiyaclarından heç də geri qalmır.

A102.2

Continuation:
The cognitive theory in philosophy basically answers the following questions:
 Essence of cognition;
 Forms of cognition;
 Conformity of transition from ignorance to knowledge;
 Subject of cognition;
 Object of cognition;
 Structure of the cognitive process;
 Essence of truth;
 Criteria of truth.

A102.1

Ardı:
Fəlsəfədə idrak nəzəriyyəsində əsasən aşağıdakı suallara cavab axtarılır:
 İdrakın mahiyyəti;
 İdrakın formaları;
 Biliksizlikdən biliyə keçidin qanunauyğun¬luqları;
 İdrakın subyekti;
 İdrakın obyekti;
 İdrak prosesinin strukturu;
 Həqiqətin mahiyyəti;
 Həqiqətin meyarları.

A101.2

The philosophy of cognition
One of the major theoretical problems of philosophy related to cognition. It is believed that the concept of "cognitive theory" in philosophical science was first introduced by Scottish philosopher C.Ferrey in the middle of the nineteenth century.
When it comes to cognitive problems, the term of " Gnosiology" is the subject of the cognitive theory. Gnosiology ("study of knowledge"), the Greek term of 18th-century, is "the philosophy of knowledge and cognition" (gnosis– knowledge, logos– word, teaching).

A101.1

Fəlsəfədə idrak məsələsi
Fəlsəfənin mühüm nəzəri problemlərindən biri idrakla bağlıdır. Hesab olunur ki, fəlsəfə elminə “idrak nəzəriyyəsi” anlayışı ilk dəfə XIX əsrin ortalarında Şotlandiyalı filosof C.Ferrey tərəfindən gətirilmişdir.
İdrak problemləri dedikdə, idrak nəzəriyyəsinin pred¬meti kimi “Qnoseologiya” nəzərdə tutulur. Yunan mənşəli “Qnoseologiya” termininin mənası biliklə bağlı təlim deməkdir (qnozis– bilik, loqos– söz, təlim) deməkdir.

A100.2

The mind is the gate of the soul. It has to take all the truths and filter them into beauty and ugliness. It must pass only the beauty to his heart. The inside of the exterior beauty and exterior ugliness is beauty. The mindset armed with logic undoubtedly observes the beauty in the bottom of each event and process. This is the eternal nutrition of the healthy soul that filtered from the mind. Healthy soul is always alive.

A100.1

A100

Ağıl qəlbin qapısıdır. O, bütün həqiqətləri alıb, onları gözəlliklər və çirkinliklərə ayırmalı, süzməlidir. Qəlbə yalnız və yalnız gözəllikləri ötürməlidir. Zahiri gözəlliyin də, çirkinliyin də batini gözəllikdir. Əhədiyyət məntiqi ilə silahlanmış ağıl şübhəsiz ki, hər bir hadisə və prosesin batinindəki gözəlliyi görür. Bu ağıldan qəlbə süzülən gözəllik həzzi salim qəlbin əbədi qidasıdır. Salim qəlb isə həmişə baqidir, aramdır.

A99.2

Continuation:
The next important aspect of the issue is the finding of a rational proportionality. Depending on the situation, the question is to what value we should remain loyal. Different methods can be used here for successful or most successful behavior. One of these is the "red line" method. At this time, the top one is selected locally from two or more values. Then, the most important minimums of other values are defined. These critical minimums are "red lines" of those values. Thus, ultimately, the maximum level of the selected top value is ensured within the "red lines" of other values.

A99.1

Ardı:
Məsələnin növbəti mühüm cəhəti məhz həmin rasional nisbətin tapılması ilə bağlıdır. Vəziyyətdən asılı olaraq hansı dəyərə nə qədər sadiq qalmalıyıq sualı ortaya çıxır. Burada uğurlu, yaxud ən uğurlu davranış üçün fərqli metodlardan istifadə etmək mümkündür. Bunlardan biri “qırmızı xəttlər” metodudur. Bu zaman iki, yaxud daha çox dəyərlərdən lokal olaraq ən üstünü seçilir. Digər dəyərlərin isə ən vacib minimumları müəyyən olunur. Bu vacib minimumlar həmin dəyələrin “qırmızı xəttlər”idir. Beləliklə, nəticədə nisbi ən üstün seçilmiş dəyərə digər dəyərlərin “qırmızı xəttlər”i çərçivəsində maksimallıq verilir.

A98.2

Continuation:
Hence, even when some good values come together, their result gets worse, if their arrangement and priority is not correct. This article will be clarified in the following example. For example, "sincerity" and "courtesy" are indispensable human values. In practice, we often face the battle of these two values. In this case, the value of courtesy stands in front of the value of sincerity. True, being polite does not require full non-sincerity. However, the need for courtesy does not allow it to be completely sincere depending on the particular situation. This is the mutual rational compromise model of the mentioned values. (to be continued)

A98.1

Ardı:
Deməli, hətta bir neçə yaxşılar bir araya gəldikdə onların düzülüşü, prioritetliyi düzgün olmasa onlardan pis hasil olur. Bu mətləbə aşağıdakı nümunədə daha da aydınlıq gətirək. Məsələn, “səmimiyyət” və “nəzakət” hər biri ayrı-ayrılıqda mühüm bəşəri dəyərlərdir. Təcrübədə isə çox zaman bu iki dəyərin savaşı ilə üzləşirik. Bu zaman səmimiyyət dəyərinin qarşısında nəzakət dəyəri dayanır. Doğrudur, nəzakətli olmaq tam qeyri-səmimi olmağı tələb etmir. Lakin, nəzakət ehtiyacı həmin konkret vəziyyətdən asılı olaraq tam səmimi olmağa imkan vermir. Bu, adı çəkilən dəyərlərin qarşılıqlı rasional güzəşt modelidir. (ardı var)

A97.2

Continuation:
Often, other elements of the system of values, that is, other values, act as those factors. We can say that it is a "combination of values" or "war of values." At this point, the person is facing a more interesting and challenging option. It's a matter of choosing a better one. This is a exam for choosing a higher value from a few positive values. At this point, the problem becomes somewhat complicated. This is the best if the person chooses the better one here. If he can not choose the better, the result will be worse. (to be continued)

A97.1

Ardı:
Çox zaman həmin amillər rolunda, elə dəyərlər sisteminin digər elementləri, yəni digər dəyərlər çıxış edir. Biz buna “dəyərlərin kombinasiyası”, yaxud “dəyərlərin savaşı” da deyə bilərik. Bu zaman insan daha maraqlı və daha çətin seçim qarşısında dayanmış olur. Bu, bir neçə yaxşıdan daha yaxşısını seçə bilmək məsələsidir. Bu, bir neçə müsbət dəyərdən daha üstün dəyəri seçə bilmək imtahanıdır. Bu zaman məsələni bir qədər də mürəkkəbləşdirən xüsusiyyət meydana gəlir. Bu da ondan ibarətdir ki, insan burada daha yaxşı olanı seçə bilsə nəticə ən yaxşı olur. Daha yaxşı olanı seçə bilməsə isə nəticə pis olmuş olur. (ardı var)