A117.1

Ardı:
Hissi idrak insanın ətraf aləmlə birbaşa qarşılıqlı təması nəticəsində yaranır. Bu idrak növünün formaları:
 duyğu;
 qavrayış;
 və təsəvvürdür.
Hissi idrakda hiss orqanları üçün əlyetərli olan predmet və proseslərin insan beynində əyani obrazları formalaşır.
Eyni zamanda, hissi idrak insanın gerçəkliyi əhatəli, tam dərk etməsi üçün kifayət etmir. Çünki bu idrak növü hadisə və proseslər barədə yalnız zahiri bilik verir.

A116.2

Continuation:
Allegedly, it has been experimentally proved that the first step in the process of understanding can be:
 consciousness;
 sub-consciousness;
 perception;
 also thinking.
Detailed analysis of senses and rational points is essential for the overall understanding process. From this point of view philosophy is divided into two levels: understanding by feeling and rational understanding.

A116.1

Ardı:
İddialara görə, təcrübi şəkildə sübuta yetirilmişdir ki, dərketmə prosesinin ilk həlqəsi:
 həm şüur;
 həm təhtəlşüur;
 həm qavrayış;
 həm təfəkkür
ola bilər.
Hissi və rasional məqamların ətraflı təhlili bütövlükdə dərketmə prosesi üçün zəruridir. Bu baxımdan fəlsəfədə dərketmə prosesi iki səviyyəyə ayrılır: hissi dərketmə və rasional dərketmə.

A115.2

Continuation:
One of the species that is of particular interest in the classification of cognition is rational cognition. It is believed that all the spiritual abilities of a person are involved in the cognitive process. It involves consciousness, thinking, intelligence, will, sub-consciousness, emotion, intiusia, fantasy. Typically, this or other philosophical school or approach prefer one of these moral qualities, depending on their position and principles. Some authors believe that the issues such as feeling and rational, intelligence and subconsciousness are essentially abstraction. In other words, they are various parts of a single-minded process of involvement.

A115.1

Ardı:
İdrakın təsnifatında xüsusi maraq doğuran növlərdən biri rasional idrakdır.  Hesab olunur ki, insanın bütün mənəvi qabiliyyətləri idrak prosesində iştirak edir. Bura şüur, təfəkkür, zəka, iradə, təhtəlşüur, hiss, intiusiya, fantaziya aiddir.  Adətən bu və ya digər fəlsəfi məktəb, yaxud yanaşmalar öz mövqeyi və prinsiplərindən asılı olaraq bu mənəvi xüsusiyyətlərdən birini daha önə çəkir. Bəzi müəlliflər hesab edir ki, hissi və rasional, şüur və təhtəlşüur kimi məsələlər mahiyyət etibarı ilə mücərrədləşdirmədir. Başqa sözlə, bunlar iştirak etdikləri vahid dərketmə prosesinin müxtəlif hissəsləridir.

A114.2

Continuation:
Philosophical cognition. This type of cognition combines scientific, religious and other types of cognition. There is also a statement that philosophy is an idea about the idea. It compares the different philosophical positions and contributes to the development of philosophical cognition. Philosophy tries to understand the world in its completeness. It is as if every philosopher is trying to give to the world his unique assessment. In this sense, we can say that philosophers have as much philosophy as possible. This diversity creates complexity on the one hand, but on the other hand, allows people to grasp the truth.

A114.1

Ardı:
Fəlsəfi idrak.  Bu idrak növü özündə elmi, dini və digər idrak növlərini birləşdirir. Belə bir ifadə də mövcuddur ki, fəlsəfə fikir haqqında fikirdir. Müxtəlif fəlsəfi mövqelərin müqayisəsi və təzadı fəlsəfi idrakın inkişafını təmin edir. Fəlsəfə dünyanı öz bütövlüyündə dərk etməyə çalışır. Sanki, hər bir filosof dünyaya, ətraf aləmə öz unikal dəyərləndirməsini verməyə cəhd edir. Bu mənada filosofların sayı qədər fəlsəfə mövcuddur, deyə bilərik. Bu rəngarənglik bir tərəfdən mürəkkəblik yaratsa da digər tərəfdən məcmu halında insana həqiqətləri dərk etməyə imkan yaradır.

A113.2

Continuation:
The supreme form of religious cognition, which philosophy presents as a special kind of cognition is a revelation. The revelation is only belongs to the Prophets. The inspiration as a different type of revelation which is essentially same with it, belongs to also other persons with special talents, besides the Prophets. Revelation and inspiration are the direct observation of the superhuman truth. The main distinguishing feature of the revelation is that it can not be transmitted adequately through ordinary human imaginations. For this reason, the Holy Books, which has been formed by revelation, has a figurative content. These books need to be interpreted by professionals.

A113.1

Ardı:
Fəlsəfənin xüsusi növ kimi təqdim etdiyi dini idrakın ali forması vəhy hesab olunur. Vəhy yalnız Peyğəmbərlər üçün əlyetərli olur. Vəhyin mahiyyətcə oxşar, lakin, Peyğəmbərlərdən başqa digər xüsusi istedad və qabiliyyətli şəxslər üçün  də əlyetərli formalarından biri ilhamdır. Vəhy və ilham azsaylı insanın fövqəlhissi gerçəkliyi birbaşa canlı seyr etməsidir. Vəhyin əsas fərqləndirici xüsusiyyəti onun adekvat şəkildə adi insan təsəvvürləri vasitəsilə ötürülə bilməməsidir. Bu səbəbdən vəhy nəticəsində nazil olmuş müqəddəs kitablar obrazlı məzmuna malik olur. Həmin kitabların peşəkarlar tərəfindən təfsirinə ehtiyac duyulur.

A112.2

Continuation:
Contemporary philosophy defines mythological cognition as a kind of cognition. Mythological cognition is explained as understanding of the world by mythological assumptions. The authors believe that the myth is not legend. He will exist always in the universe. Everyone understands the world with the assumptions that fit his views. It is believed that mythological cognition is centered among other types of cognition. Thus, other types of cognition are reinforced just around the mythological cognition. In this sense, mythological cognition has a significant impact on the cultural development of the person and the community.

A112.1

Ardı:
Müasir fəlsəfə daha bir idrak növü kimi mifoloji idrakı ayırır. Mifoloji idrak dünyanın mifoloji fərziyyələrlə dərk olunması kimi izah olunur. Müəlliflər hesab edir ki, mif əfsanə, əsatir deyil. O, bəşəriyyət mövcud olduqca mövcud olacaq. Hər bir kəs dünyanı, ətraf aləmi öz baxışlarına uyğun fərziyyələrlə dərk edir. Hesab olunur ki, mifoloji idrak digər idrak növləri arasında mərkəzi yer tutur. Belə ki, digər idrak növləri məhz mifoloji idrak ətrafında möhkəmlənir. Bu mənada mifoloji idrak istər şəxsin, istərsə də toplumun mədəni inkişafına əhəmiyyətli təsir göstərir.

A111.2

Continuation:
The next type of cognition is considered an pictorial cognition. Pictorial cognition take place in the art field. In pictorial cognition, reality is perceived through images and symbols. Works of art (novels, narratives, films, etc.) allow you to perceive different stories, epochs and cultures. This is mainly explained by the fact that the reader or the audience typically identifies himself with the characters of the artistic work, as if it were a direct participant of the described events. It is believed that if the artistic work is multifaceted, its spiritual content is multidimensional and rich. This aspect keeps it up-to-date, transforming it into the classic heritage of humankind over time.

A111.1

Ardı:
Növbəti idrak növü bədii idrak hesab olunur. Bədii idrak incəsənət sahəsində, mədəniyyət mövzusunda gerçəkləşir. Bədii idrakda gerçəklik obraz və simvollar vasitəsilə qavranılır. Ədəbi əsərlər (roman, povest, kino və s.) müxtəlif mətləbləri, epoxa və mədəniyyətləri dərk etməyə imkan yaradır. Bu, əsasən onunla izah olunur ki, oxucu və ya tamaşaçı adətən özünü bədii əsərin personajları ilə eyniləşdirir, təsvir edilən hadisələrin sanki birbaşa iştirakçısına çevrilir. Hesab olunur ki, bədii əsər çoxmənalıdırsa, onun mənəvi məzmunu çoxölçülüdür, zəngindir. Bu cəhət onu aktual saxlayır, zaman keçdikcə bəşəriyyətin klassik irsinə çevirir.

A110.2

Continuation:
Scientific cognition distinguished as a different kind of cognition. Philosophical sources describe the scientific concept as follows: The scientific cognition is the concept as a part of the objective reality that is open to the world directly or through various devices. Nature, outward aspects of social and cultural processes may be examples for that. Thus, the basis of human science constitutes a rational cognition which expressed by concepts, judgments, reasoning, principles, ideas, and laws that are all-important and have a characteristic of logical necessity.

A110.1

Ardı:
İdrakın başqa bir növü kimi elmi idrak fərqləndirilir. Fəlsəfi mənbələr elmi idraka belə tərif verir: Elmi idrak obyekti hissi dünyaya birbaşa, və yaxud müxtəlif cihazlar vasitəsilə açıq olan, obyektiv gerçəkliyin bu və ya digər hissəsi olan idrakdır. Buna təbiəti, ictimai, mədəni proseslərin zahiri cəhətlərini misal göstərmək olar. Beləliklə, bəşəri elmin əsasını ümuməhəmiyyətli və məntiqi zərurət xassəsinə malik olan anlayış, hökm, əqlinəticə, prinsip, ideya və qanunlarda ifadə olunmuş rasional idrak təşkil edir.

A109.2

Continuation:
The transmission of these knowledge to people now and in the future happens through communication. The current cognition, the daily knowledge based on it is non-systematic. These knowledge and experiences are actual in any particular situation. In this sense, he is described as a stack of irregular knowledge. In this sense, the current cognitive is scattered and is dependent on the situation.
The current cognition is based on a solid idea. In this case, healthy thinking is inextricably linked to human experience and is a valid foundation for daily, practical activities. Although the current cognition is healthy in itself, but is not enough to master the complexity of life. Nevertheless, current, daily cognition is considered to be the beginning of the higher truths.

A109.1

Ardı:
Bu biliklərin həm indi, həm də gələcəkdə insanlara ötürülməsi ünsiyyətlə başa gəlir. Cari idrak, onun əsasında duran gündəlik biliklər qeyri-sistematikdir. Bu bilik və təcrübələr hər hansı konkret vəziyyətdə aktuallaşır. Bu mənada onu nizamsız biliklər yığını kimi də ifadə edirlər. Bu mənada cari idrak pərakəndədir, vəziyyətdən asılıdır.
Cari idrak sağlam fikrə əsaslanır. Bu halda sağlam fikir insanın hissi təcrübəsi ilə sıx əlaqədə olduğuna görə cari, gündəlik praktik fəaliyyət üçün etibarlı əsasdır. Cari idrak özlüyündə sağlam olsa da dünyanın, həyatın mürəkkəb qanunauyğunluqlarını mənimsəmək üçün yetərli olmur. Bununla belə, cari, gündəlik idrak daha ali həqiqətlərin dərki üçün başlanğıc hesab olunur.

A108.2

Continuation:
Scientific theoretical claims, the results of their scientific experiments (which can also be said as science as a whole) are the results of the cognitive process. On the other hand, they can also be the object of the cognitive process.
Hence, the object of cognition are somethings that are practical and embodied events, processes which are not dependent on human beings.
Cognition is a complicated process in terms of structure. Several main types of cognition are distinguished. One of them is current or daily cognition. The knowledge gained from current cognition is directly related to the practical life of a person. For example, performance of daily routine works, following of life norms, and so on.

A108.1

Ardı:
Elmi nəzəri iddialar, onları sübut yetirən elmi təcrübələrin yekunu (buna bütövlükdə elm də demək olar) idrak prosesinin nəticələridir. Digər tərəfdən bunlar həm də idrak prosesinin obyekti də ola bilər.
Beləliklə, idrakın obyekti həm praktiki, həm idrak prosesinin gedişində mənimsənilən və insandan asılı olmayan şeylər, hadisələr, proseslərdir.
İdrak strukturuna görə mürəkkəb prosesdir. İdrakın bir neçə əsas növü fərqləndirilir. Bunlardan biri cari, yaxud gündəlik idrakdır. Cari idrakın nəticəsində əldə edilmiş bilik insanın bilavasitə praktiki həyatına aiddir. Məsələn, gündəlik rutin işlərin icrası, yaşam normalarına əməl edilməsi və s.

A107.2

Continuation:
According to philosophical sources, the subject of cognition is its bearer. In other words, subject of cognition is the source of understanding, is the mechanism of cognition. In this sense, the subject of cognition is human. At the same time, in the philosophy has the same approach that they recognize not only an individual, but also an entire group, such as society, as the subject of cognition.
The object of cognition is the thing, which the process of cognition directed. If the subject is percipient, the object is perceived. According to philosophical sources, the object of cognition is not the same as matter, objective reality. Both material things (chemical elements, physical objects, living organisms), as well as social events (society, human relationships, their behavior and activity) can be objects of cognition.

A107.1

Ardı:
Fəlsəfi mənbələrə görə idrakın subyekti onun daşıyıcısıdır. Başqa sözlə, idrakın subyekti deyiləndə dərketmə mənbəyi, dərk edən müxanizmin özü nəzərdə tutulur. Bu mənada idrakın subyekti hər şeydən öncə insandır. Eyni zamnada fəlsəfədə elə yanaşmalar da vardır ki, onlar təkcə fərdi deyil, bütöv bir qrupu, məsələn cəmiyyəti də idrakın subyekti kimi tanıyır.
İdrakın obyekti isə dərketmə fəaliyyətinin yönəldiyi nəsnədir, şeydir. Subyekt dərk edəndirsə, obyekt dərk olunandır. Fəlsəfi mənbələrə görə, idrakın obyekti materiyanın, obyektiv gerçəkliyin eyni deyil. Həm maddi nəsnələr (kimyəvi element, fiziki cisim, canlı orqanizm), həm də sosial hadisələr (cəmiyyət, insanların qarşılıqlı münasibətləri, onların davranış və fəaliyyəti) idrakın obyekti ola bilər.