Kamil insan və kamil davranış (14)

Mürtəza Mütəhhəri “Zəiflik məktəbi” barədə deyir:

-      Zəiflik məktəbinin davamçıları səhv edirlər.

-      “Qüdrət məktəbi” ilə müqayisədə onlar təfrit yolunu seçirlər.

Mürtəza Mütəhhəriyə görə ümumiyyətlə:

-      Məktəblər adətən ya ifrat, ya da təfrit yolunu seçirlər.

-      Sokrat yalnız bir tərəfi tutmaqla, Platon isə yalnız başqa tərəfi tutmaqla səhv edir.

-      Həmçinin Karl Marks, Nitsşe və digərləri.

-      İfrat və təfrit deyil, rasional və kamil dərəcəni isə Hz. Peyğəmbərin yanaşmasında görürük.

-      Onun məktəbi ali və hərtərəflidir.

-      Bütün filosoflar Onunla müqayisədə şagird və müəllim kimidirlər.

-      Şagirdlərin hər biri bir mövqedən baxır, müəllim isə bütün yanaşmaları ehtiva edən ən kamil baxışı ərz edir.

Müəllif burada qızıl orta konseptinə işarə edir.

Hansı ki, bu, kamil insan və kamil davranış üçün mühümdür.

M.Mütəhhərinin “Kamil insan” əsərindən istifadə olunmuşdur

Perfect man and perfect behaviour (13)

School of Weakness

From theoretical-philosophical point of view, as the school of “Divine love” stays in the opposite side from the school of “Mind”, the school of “Weakness” also stays in the opposite side from the school of “Power”.

The school of “Weakness” considers the perfectness of man in his weakness.

According to this school:

-      Powerful person might not be perfect man, because he will conduct aggressiveness.

-      Person is an ant that under foot, but not bee that stings.

-      For human lack of power is blessing, because in this case he is not able to wound people.

Morteza Motahhari criticizes this school and says:

-      Don’t be an ant that under foot, or bee that stings, be thankful that you don’t wound people when you are powerful.

-      Because, this is not perfectness that you are not tyrant when you are not powerful.

-      Perfectness is that you are not tyrant when you are powerful.

-      Asceticism is completely wrong even with the intention of innocence.

Used from M.Motahhari “Perfect man”

Kamil insan və kamil davranış (13)

Zəiflik məktəbi

Nəzəri-fəlsəfi nöqteyi nəzərdən, Eşq məktəbi Ağıl məktəbinin əks qütbündə durduğu kimi, Zəiflik məktəbi də Qüdrət məktəbinin əks qütbündədir.

Zəiflik məktəbi insanın kamilliyini onun zəifliyində hesab edir.

Bu məktəbə görə:

-      Qüdrətli insan təcavüzkarlıq edəcək deyə, kamil insan ola bilməz.

-      İnsan ayaq alta qalan qarışqadır, sancan arı deyildir.

-      İnsanın gücə malik olmaması nemətdir, çünki bu halda o, xalqa əzab çəkdirə bilməz.

Mürtəza Mütəhhəri bu məktəbi tənqid edərək deyir:

-      Nə ayaq alta qalan qarışqa, nə də sancan arı olma, şükür edən ol ki, qüdrətin olduğu halda, xalqa əzab çəkdirən deyilsən.

-      Çünki, imkanı olmayıb zülm əhli olmamaq kamillik deyil.

-      Kamillik odur ki, imkanın olan halda zülm yolunu tutmayasan.

-      Hətta günaha girməmək niyyəti ilə tərk-dünyalıq, tərk-qüdrətlilik  tam yanlışdır.

M.Mütəhhərinin “Kamil insan” əsərindən istifadə olunmuşdur

Perfect man and perfect behaviour (12)

School of Power

According to Nietzsche,

-      Spread of concepts like concession, mercy, goodness, justice is the greatest betrayal of religion to society.

-      Because, later powerful people are forced to limit their powers by deceiving these concepts.

-      Concept of religion about struggle against passion and self-perception is completely wrong.

-      Rather, these feelings should be further strengthened.

-      The concept of equality is wrong too.

-      Always powerful people should exist and weak people should work and live under their domination.

-      For appearing superiors they should develop by this way.

-      Equality of men and women is nonsense approach too.

-      Men are superior.

-      Women for their service.

Used from M.Motahhari “Perfect man”

Kamil insan və kamil davranış (12)

Qüdrət məktəbi

Nitsşeyə görə:

-      Güzəşt, rəhm, yaxşılıq, ədalət kimi məvhumların yayılması dinin bəşəriyyətə ən böyük xəyanətidir.

-      Çünki, sonradan güclülər həmin məvhumlara aldanaraq güclərini məhdudlaşdırmaq məcburiyyətində qalırlar.

-      Dinin ehtiras və nəfsi hisslərlə mübarizə konsepsiyası tamamilə yanlışdır.

-      Əksinə, bu hisslər daha da gücləndirilməlidir.

-      Bərabərlik konsepsiyası da yanlışdır.

-      Həmişə bir qrup güclülər olmalı, zəiflər isə onların hökmranlığı altında işləməli, yaşamalıdırlar.

-      Bu yolla inkişaf etməlidirlər ki, üstün şəxslər ortaya çıxsın.

-      Kişi ilə qadın bərabərliyi də mənasız yanaşmadır.

-      Kişi üstündür.

-      Qadın ona xidmət üçündür.

M.Mütəhhərinin “Kamil insan” əsərindən istifadə olunmuşdur

Perfect man and perfect behaviour (11)

School of Power

German philosopher Nietzsche once again raised and clearly stated this theory in the last centuries.

According to Nietzsche,

such kind of ideas like:

-      “truthfulness is good”;

-      “honesty is good”;

-      “kindness is good”

are wrong and unsubstantial.

For instance, according to Nietzsche:

-      You don’t need to help insolvency. Weakness is his greatest blame.

-      If he is weak, ignore him too.

Karl Marks says:

-      “Religion was invented in order to enslave the weak people by strong people.”

But, Nietzsche says:

-      “Religion was invented in order to restrict the power of strong people by weak people.”

Used from M.Motahhari “Perfect man”

Kamil insan və kamil davranış (11)

Qüdrət məktəbi

Alman filosofu Nitsşe son əsrlərdə bu nəzəriyyəni yenidən qaldırıb, aydınlıqla bəyan edibdir.

Nitsşeyə görə:

-      “düzgünlük yaxşıdır”;

-      “doğruluq yaxşıdır”;

-      “xeyirxahlıq yaxşıdır”

kimi ideyalar əhəmiyyətsizdir, yanlışdır.

Məsələn, Nitsşeyə görə:

-      acizlərin əlindən tutmaq lazım deyil. Onun elə ən böyük günahı zəifliyidir.

-      Əgər zəifdirsə, sən də etinasız keç.

Karl Marks deyir ki:

-      “dini güclülər zəifləri əsarətdə saxlamaq üçün ixtira ediblər.”

Nitsşe isə deyir ki:

-      “din zəiflər tərəfindən güclülərin qüdrətinin məhdudlaşdırılması üçün ixtira edilibdir.”

M.Mütəhhərinin “Kamil insan” əsərindən istifadə olunmuşdur

Perfect man and perfect behaviour (10)

School of Power

One of the schools that express approach about perfect man is a school that bases on power.

According to this school, perfect man is why powerful and mighty.

Here power means force and strong.

According to “Sofist”s in Ancient Greece, truth consists of power and force.

This school says: truth is power, where does it exist.

If you are weak, you are wrong.

Justice and oppression unimportant, they are not criteria.

Power and force is the only criterion.

According to this school, all effort of a man should refer to obtain power, force and might.

Power and force of the man should not limited by anything.

Thus, unlimited power and force is absolute truth.

Person is right how much he is mighty from physical and material side.

Used from M.Motahhari “Perfect man”

Kamil insan və kamil davranış (10)

Qüdrət məktəbi

Kamil insan barəsində mövqe ifadə edən məktəblərdən biri də yalnız qüdrətə əsaslanan məktəbdir.

Bu məktəbə görə, yalnız qüdrətli insan kamil insandır.

Burada qüdrət güc və qüvvət mənasındadır.

Qədim Yunanıstanda mövcud olan “sofistlər”ə görə, haqq zordan, gücdən ibarətdir.

Bu məktəb deyir: harada qüdrət varsa, haqq elə həmin qüdrətdir.

Zəifsənsə, haqsızsan.

Ədalət və zülm əhəmiyyətsizdir, onlar meyarlar deyil.

Yeganə meyar güc və qüvvətdir.

Bu məktəbə görə, insanın bütün səyi güc, zor, qüvvət və qüdrət əldə etməyə yönəlməlidir.

İnsanın gücü və qüdrəti heç bir şeylə məhdudlaşdırılmamalıdır.

Yəni, sonsuz dərəcədə qüvvət və zor elə haqqın özüdür.

İnsan fiziki, material, maddi anlamda güclü olduğu qədər haqlıdır.

M.Mütəhhərinin “Kamil insan” əsərindən istifadə olunmuşdur

Perfect man and perfect behaviour (9)

This school says:

The perfectness of man’s spirit is completely (non-partly) reflection of kingdom’s general framework in his mind.

So, two worlds are distinguished here:

-      the external world;

-      the world that exist in the human mind;

School of “Divine love”

According to this school, the perfectness of man is in the divine love.

Here the movement is vertical.

According to this school, the mind is not satisfactory for human perfection.

It is said that, intellect is only one part of a man’s kin.

Essence of the man is his spirit.

Spirit is in the world of divine love.

From this point of view, even sometimes the intellect is offended by this school.

Like the previous school, here is one-side gravity.

But, difference is that, this is not intellect, but spirit dominated.

Used from M.Motahhari “Perfect man”

Kamil insan və kamil davranış (9)

Bu məktəbdə deyilir: insanın ruhunun kamilliyi, aləmin ümumi gövdəsinin müəyyən hissəsinin deyil, tam şəkildə onun zehnində əks olunmasıdır.

Yəni, burada 2 dünya fərqləndirilir:

-      xarici aləmin özü;

-      insan zehnindəki dünya;

Eşq məktəbi

Bu məktəb insanın kamilliyini Allahın zatına olan eşqdə görür.

Burada hərəkət şaqulidir.

Bu məktəbə görə, insanın kamilliyi üçün ağıl qənaətbəxş deyil.

Deyilir ki, ağıl insan zatının yalnız bir hissəsidir.

İnsanın cövhəri ruhdur.

Ruh eşq aləmindədir.

Bu baxımdan, bəzən bu məktəbdə hətta ağıl təhqir edilir.

Əvvəlki məktəb kimi burada da ağırlıq birtərəflidir.

Fərq budur ki, burada ağıl deyil, ruh hakimdir.

M.Mütəhhərinin “Kamil insan” əsərindən istifadə olunmuşdur

Perfect man and perfect behaviour (8)

“Perfect man” phenomenon in different schools.

School of “mind”

This school approaches to person from intellectual point of view.

Here the essence of person is only his mind, intellect.

Mind is an ability of thought and thinking.

Ibn Sina is one of the members of this school.

According to this school’s approach, perfect man is a man who holds wisdom and philosophy.

Here, the concept of wisdom hasn’t accepted as “practical wisdom”.

Thus, the base is “theoretical wisdom”.

“Perceiving of all existence truly and generally” is the main object.

This is different from the “science”.

Because of, “science” perceives only one part of existence.

From that point of view, philosopher or master of theoretical wisdom generally investigates the existence, attempts: to find its before-and-run; to perceive its stages and degrees, also its general laws.

Used from M.Motahhari “Perfect man”

Kamil insan və kamil davranış (8)

Müxtəlif məktəblərdə kamil insan fenomeni

Əql məktəbi

Bu məktəb insana daha çox ağıl cəhətdən yanaşır.

Burada insanın cövhəri yalnız ağıl qəbul edilir.

Ağıl təfəkkür və düşüncə qabiliyyətidir.

Bu məktəbin nümayəndələrindən biri İbn Sinadır.

Bu məktəbin yanaşmasına görə, kamil insan hikmət və fəlsəfəyə yiyələnmiş insandır.

Burada hikmət anlayışı “əməli hikmət” kimi qəbul edilmir.

Burada “nəzəri hikmət”ə əsaslanılır.

Məqsəd “bütün varlığın düzgün şəkildə ümumi dərk edilməsi”dir.

Bu, “elm”dən fərqli məsələdir.

Çünki, “elm” varlığın bir hissəsinin dərk edilməsidir.

Bu baxımdan, filosof, yəni nəzəri hikmət sahibi varlığı ümumi şəkildə araşdırır, onun əvvəlini və axırını tapmağa, mərtəbə və dərəcələrini, ümumi qanunlarını dərk etməyə çalışır.

M.Mütəhhərinin “Kamil insan” əsərindən istifadə olunmuşdur