Continuation:
Confucius thereby put forward the "Hsiao" view.
Here:
duties of family members towards each other are mentioned;
then that approach was developed and applied to the relations between the ruler and the people.
According to the "Hsiao" view, there are two kinds of "Hsiao": "physical" and "sacred".
"Physical Hsiao" advises to help parents, and "Holy Hsiao" to fulfill their wishes and protect them from wrong ways.
Source used: anl.az
Ardı:
Konfutsi bununla "Hsiao" baxışını irəli sürmüşdür.
Burada:
ailə üzvlərinin bir-birlərinə qarşı olan vəzifələri qeyd olunmuş;
sonra həmin yanaşma inkişaf etdirilərək hökmdarla xalq arasındakı münasibətlərə şamil edilmişdir.
"Hsiao" baxışına görə, iki cür "Hsiao" vardır: “fiziki” və “müqəddəs”.
"Fiziki Hsiao" valideynlərə köməyi, "Müqəddəs 'Hsiao" isə onların istəklərini yerinə yetirməyi, onları yanlış yollardan qorumağı tövsiyə edir.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
According to the teachings of Confucius:
in the existing relationships between people in the society, state, and family, the approach of "not being able to treat yourself, not being able to treat others" is emphasized;
family is given great importance as the most important social institution;
it is suggested that those who do not respect family values will be punished by the heavens;
special importance is given to the topic of respect for parents.
Source used: anl.az
Ardı:
Konfutsi təlimlərinə görə:
cəmiyyətdə, dövlətdə, ailədə insanlar arasında mövcud münasibətlərdə "özünə rəva bilmədiyini, başqalarına da rəva bilmə" yanaşması önə çəkilir;
ailəyə ən vacib sosial institut kimi böyük əhəmiyyət verilir;
ailə dəyərlərinə hörmət göstərməyənlərin göylər tərəfindən cəzalandırılacaqları düşüncəsi irəli sürülür;
valideynlərə hörmət mövzusuna xüsusi əhəmiyyət verilir.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
Confucian teachings placed great importance on rituals and spirituality to maintain social order.
In these teachings, the concept of the ideal person (tszyun-tszi) is presented to the society. The ideal man was considered noble not because of his origin, but because of his upbringing and his ability to develop his skills.
It was believed that a person should be humane, loving towards people (jen), fair, loyal, sincere. He should always strive to learn and respect his elders, especially his parents.
Source used: anl.az
Ardı:
Konfutsi təlimlərində ictimai düzənin qorunması üçün rituallara və mənəviyyata çox əhəmiyyət veririlirdi.
Bu təlimlərdə cəmiyyətə ideal insan (tszyun-tszı) konsepsiyası təqdim edilir. İdeal insan mənşəyinə görə deyil, tərbiyəsinə və öz bacarığını inkişaf etdirmə qabiliyyətinə görə əlicənab sayılırdı.
Hesab edilirdi ki, insan humanist, insanlara qarşı sevgili (jen), ədalətli, sadiq, səmimi olmalıdır. Həmişə öyrənməyə can atmalı, özündən yaşlılara, xüsusilə valideynlərinə hörmətlə yanaşmalıdır.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
According to Confucius:
the state is a big family, where the ruler is the father, and the subjects are his children;
the main generosity of subjects consists of loyalty to the ruler, obedience and respect to all elders.
The political ideal of Confucius is the government established by benevolent aristocrats, the observance of each individual's duty in the society, and the observance of established general rules.
Source used: anl.az
Ardı:
Konfutsiyə görə:
dövlət böyük ailədir, burada hökmdar ata, təbəələr (subyektlər) isə onun övladlarıdır;
subyektlərin əsas səxavəti hökmdara sədaqət, bütün böyüklərə itaət və hörmət etməkdən ibarətdir.
Xeyirxah aristokratların qurduğu hakimiyyət, cəmiyyətdə hər bir fərdin öz vəzifəsinə riayət etməsi, qoyulmuş ümumi qaydalara əməl olunması Konfutsinin siyasi idealını təşkil edir.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
In the teachings of Confucius following recommendations are highlighted for man:
to be demanding towards oneself;
live in harmony with others;
to carry out the assigned duties;
obey the law.
The patriarchal-paternalist concept of the state was developed in Confucian ideology.
Source used: anl.az
Ardı:
Konfutsi təlimlərində insana:
özünə qarşı tələbkar olmaq;
başqaları ilə uzlaşmada yaşamaq;
üzərinə düşən vəzifəni icra etmək;
qanuna əməl etmək
kimi tövsiyyələr vurğulanır.
Konfutsi ideologiyasında dövlətin patriarxal-paternalist konsepsiyası inkişaf etdirilirdi.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
It is noted that everyone who wants to live in social relations in mutual comfort and harmony should follow this right path.
In Confucian teachings, rulers are called "noble men". It is emphasized that they should take sincere care of their subjects and educate them based on their moral examples.
The philosopher considered noble only those who follow moral principles in their lives.
Source used: anl.az
Ardı:
Qeyd olunur ki, ictimai münasibətlərdə qarşılıqlı rahatlıqda və uzlaşmada yaşamaq istəyən hər kəs bu düzgün yolu izləməlidir.
Konfutsi təlimlərində idarəçilər "alicənab ərlər" adlandırılır. Vurğulanır ki, onlar öz rəiyyətinə səmimi qayğı göstərməli, rəiyyəti öz əxlaqi nümunələri əsasında tərbiyələndirməlidirlər.
Filosof yalnız öz həyatlarında əxlaq ehkamlarına əməl edənləri alicənab hesab edirdi.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
Some historical sources (Tso-chunan, Mo-tzu, Meng-tzu) even mention that the philosopher worked as the minister of justice under Lu.
It is said that the political teaching of Confucius is based on humanism and ethics. According to these teachings, in terms of ideal governance, statehood should be based on morality, especially principles such as the golden mean and humanity.
In Confucianism, these principles and the policy based on them are called "dao", that is, "right way".
Source used: anl.az
Ardı:
Bəzi tarixi mənbələr (Tso-chunan, Mo-tzu, Meng-tzu) isə hətta filosofun Lu dərəbəyliyində ədalət naziri vəzifəsində çalışdığını qeyd edirlər.
Bildirilir ki, Konfutsinin siyasi təlimi humanizmə və etikaya əsaslanır. Bu təlimlərə görə, ideal idarəetmə baxımından dövlətçilik mənəviyyata, xüsusilə qızıl orta, insanpərvərlik kimi prinsiplərə söykənməlidir.
Konfutsiçilikdə bu prinsiplər və onlar əsasında yürüdülən siyasət “dao”, yəni "düzgün yol" adlanır.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
For the followers of Confucius, it was of great interest whether the philosopher held high positions in political life.
It is mentioned in the historical sources that he worked as a warehouse guard and, as he said before, he was a shepherd to earn his living.
It is also noted that Confucius worked in high positions in the Lu dynasty and played a major role in political life.
Source used: anl.az
Ardı:
Konfutsi ardıcılları üçün filosofun siyasi həyatda yüksək mövqelərdə olub olmadığı böyük maraq doğurmuşdur.
Tarixi mənbələrdə qeyd olunur ki, o, məslək olaraq anbar gözətçiliyi etmiş, daha əvvəl özünün də söylədiyi kimi, dolanışığını təmin etmək üçün çobanlıq etmişdir.
Həmçinin Konfutsinin Lu dərəbəyliyində yüksək mövqelərdə çalışdığı, siyasi həyatda böyük rol oynadığı qeyd olunur.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
Historical sources mention that Confucius was descended from the royal family of the Tso-chuanda Shang dynasty.
There is also an opinion that usually such facts are not based on very strong evidence, as if it naturally occurs as a possibility that the philosopher belongs to a ruling dynasty.
About Confucius's family and social position, it is said that he was orphaned at a young age. He was the only person with the name Kung in the Lu dynasty mentioned in historical sources.
Source used: anl.az
Ardı:
Tarixi mənbələrdə Konfutsinin Tso-chuanda Shang sülaləsinin kral ailəsi nəslindən olduğu qeyd olunur.
Belə bir mülahizə də vardır ki, adətən bu kimi faktlar tam da güclü dəlillərə söykənmir, sanki təbii olaraq filosofun bir hökmdar sülaləsinə aid olması ehtimalı kimi meydana gəlir.
Konfutsinin ailə və ictimai mövqeyi barədə bildirilir ki, o, kiçik yaşda yetim qalmışdır. Tarixi mənbələrdə qeyd olunan Lu dərəbəyliyində Kung adını daşıyan tək şəxs o olmuşdur.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
Historical sources mention that Confucius was descended from the royal family of the Tso-chuanda Shang dynasty.
There is also an opinion that usually such facts are not based on very strong evidence, as if it naturally occurs as a possibility that the philosopher belongs to a ruling dynasty.
About Confucius's family and social position, it is said that he was orphaned at a young age. He was the only person with the name Kung in the Lu dynasty mentioned in historical sources.
Source used: anl.az
Ardı:
Tarixi mənbələrdə Konfutsinin Tso-chuanda Shang sülaləsinin kral ailəsi nəslindən olduğu qeyd olunur.
Belə bir mülahizə də vardır ki, adətən bu kimi faktlar tam da güclü dəlillərə söykənmir, sanki təbii olaraq filosofun bir hökmdar sülaləsinə aid olması ehtimalı kimi meydana gəlir.
Konfutsinin ailə və ictimai mövqeyi barədə bildirilir ki, o, kiçik yaşda yetim qalmışdır. Tarixi mənbələrdə qeyd olunan Lu dərəbəyliyində Kung adını daşıyan tək şəxs o olmuşdur.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Confucius
Confucius (Kon Fu Dzi) (551-479 BC) is an ancient Chinese philosopher and famous thinker.
Confucius was born in the kingdom of Lu, one of the largest and most culturally advanced kingdoms in divided China.
It is noted that it is difficult to find another philosopher who had as much influence on Chinese philosophical teachings.
Based on the worldview and teachings of the philosopher, who was called the "Father of a hundred thousand generations", even a new religious view called Confucianism has emerged.
Source used: anl.az
Konfutsi
Konfutsi (Kon Fu Dzı) (e.ə. 551-479) qədim dövr Çin filosofu və məşhur mütəfəkkiridir.
Konfutsi parçalanmış Çinin ən böyük və mədəni cəhətdən ən inkişaf etmiş çarlıqlarından biri olan Lu çarlığında anadan olmuşdur.
Qeyd olunur ki, Çin fəlsəfə təlimlərində onun qədər təsir göstərmiş başqa filosof tapmaq çətindir.
"Yüz min nəslin atası" adı verilmiş filosofun dünya görüşü və təlimləri əsasında hətta Konfutsianizm adlı yeni bir dini baxış meydana gəlmişdir.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
"Shahnameh" is about the history of the ancient Iranian state, its kings and wrestlers and is considered the most famous work of Ferdowsi. The poem has been translated into many languages and has gained fame among world readers.
The poet described the lives of the kings in his Shahnameh. The first copy of the work consisting of sixty thousand verses was printed in Moscow.
As an important historical source, the Shahnameh allows us to create a broad picture of the history of the East.
Source used: anl.az
Ardı:
“Şahnamə” qədim İran dövlətinin tarixi, onun şahları və pəhləvanları haqqında olub Firdovsinin ən məşhur əsəri sayılır. Poema bir çox dillərə tərcümə edilmiş, dünya oxucuları arasında şöhrət qazanmışdır.
Şair Şahnaməsində şahların həyatını nəzmə çəkmişdir. Altmış min beytdən ibarət olan əsərin ilk nüsxəsi Moskvada çap olunmuşdur.
Şahnamə əhəmiyyətli tarixi mənbə kimi Şərqin tarixi haqqında geniş təsəvvür yaratmağa imkan verir.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Firdovsi (935-1020 years) was one of the genius poets who left an eternal mark on the history of world literature. The full name of Ferdowsi, a prominent figure of Eastern literature, is Abulqasim Hasan bin Ali Tusi.
Firdovsi created one of the most beautiful pearls in the history of literature by creating the world-famous Shahnameh for 30 years.
The poet-thinker, who wrote his works in Persian, was also familiar with Arabic and Pahlavi languages. It is noted that he is one of the first Iranian poets who tried to avoid Arabic words in his works.
Source used: anl.az
Dünya ədəbiyyat tarixinə əbədi iz buraxan dahi şairlərdən biri də Firdovsi (935–1020 illər) olmuşdur. Şərq ədəbiyyatının görkəmli siması Firdovsinin tam adı Əbülqasim Həsən bin Əli Tusidir.
Firdovsi 30 il ərzində dünya şöhrətli Şahnamə əsərini ərsəyə gətirməklə ədəbiyyat tarixinin ən gözəl incilərindən birini yaratmışdır.
Əsərlərini fars dilində yazan şair mütəfəkkir ərəb və pəhləvi dillərinə da vaqif olmuşdur. Qeyd olunur ki, o, öz əsərlərində ərəb sözlərindən yayınmağa cəhd etmiş ilk İran şairlərindəndir.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
In this sense, the knowledge arranged in the philosophical paradigm of Imadedin Nasimi allows us to consider a person as Allah and to accept him as Allah, passing through the veil of duality or multiplicity and passing through the door of unity and singularity.
As a pair or any set approaches each other, it changes its shape and becomes single, becomes a whole, a unit.
Undoubtedly, it is from this aspect that the philosopher-poet conveys to us that he has turned to Allah, that he is Allah, that he appears as Allah.
Source used: anl.az
Ardı:
Bu mənada İmadəddin Nəsiminin fəlsəfi paradiqmasına düzülmüş biliklər ikilik və ya çoxluq pərdəsindən keçib vahidlik, birlik, təklik qapısından boylanan şəxsi tanrı saymağa, Allah kimi qəbul etməyə icazə verir.
Cüt və ya istənilən çoxluq bir-birinə yaxınlaşdıqca formasını dəyişib tək olur, bütünə, vahidə çevrilir.
Şübhəsiz ki, məhz bu aspektdən filosof şair özünün Allaha döndüyünü, Allah olduğunu, Allah kimi zühur etdiyini bizə çatdırır.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
Nasimi writes: "Keep your head up and enter the square of unity."
Researchers note that Nasimi's style of expression, the rhythmic structure of his verse radiates a hidden rebellion, majestic power, supreme passion, and incalculable madness.
The poet shouts as if he wants to turn the whole world against him, start a storm and incite a fight.
It's as if the lion of words even roars at the horoscope, fate, so that he might get a solid answer.
Source used: anl.az
Ardı:
Nəsimi yazır ki: “Başını top eyləgil, gir vəhdətin meydanına”.
Tədqiqatçılar qeyd edir ki, Nəsiminin ifadə tərzi, misrasının ritmik quruluşu gizli bir üsyan, əzəmətli güc, ali ehtiras, saymazyana dəliqanlılıq saçır.
Şair sanki bütün varlıq aləmini özü əleyhinə qaldırıb tufan qoparmaq, mübarizəyə təhrik etmək istəyi ilə söz hayqırır.
Sanki söz aslanı kimi hətta fələyin, taleyin üzərinə şığıyır ki, bəlkə tutarlı cavab alsın.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
According to literary analysts, Nasimi's wearing a butterfly (shepherd's clothing) has a special meaning.
Does Nasimi write that "no one should blame me for wearing a butterfly" or "don't blame me for wearing a butterfly"?
It is believed that among the followers of Fazlullah there were those who looked down on Nasimi's withdrawal to the faraway places, and considered her wearing a butterfly and turning into a fugitive in the mountains as a sign of cowardice and betrayal. The poet was reprimanded for this action.
Source used: anl.az
Ardı:
Ədəbiyyat təhlilçilərinə görə, Nəsiminin kəpənək (yapıncı) geyməsində xüsusi məna vardır.
Nəsimi yazır ki, “kəpənək geydiyimə kimsələr eyb eyləməsin” və ya “kəpənək geydiyimi, xacə, eyib tutma mənə”?
Ehtimal olunur ki, Fəzlullahın müridləri cərgəsində elələri olub ki, Nəsiminin ucqarlara çəkilməsinə pis baxıblar, yapıncı geyinib dağlarda qaçağa dönməsini qorxaqlıq, xəyanət əlaməti kimi qiymətləndiriblər. Şairi bu hərəkətinə görə məzəmmət ediblər.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
Naimi wrote the "Testament" in 1394. It is assumed that Nasimi lived in Baku during this period.
According to literary historians, it seems that Nasimi responded to this call and moved to a remote mountain village, following the words of the master.
It is noted that the poet lived in the mountain regions of present-day Georgia for some time.
Source used: anl.az
Ardı:
Nəimi “Vəsiyyətnamə” əsərini 1394-cü ildə qələmə almışdır. Güman edilir ki, Nəsimi bu dövrdə Bakıda yaşamışdır.
Ədəbiyyat tarixçilərinə görə, görünür, Nəsimi bu çağırışa cavab verərək, ustad sözünü rəhbər tutaraq dövrün daha da ağır səfər əziyyətinə qatlaşıb ucqar bir dağ kəndinə köçmüşdür.
Qeyd olunur ki, şair indiki Gürcüstanın dağ bölgələrində müəyyən müddət yaşayır.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
Literary historians also express an interesting attitude to Nasimi's wearing of a dress. It is noted that this point also has its own historical evidence.
They say that the reason for Nasimi's appearance comes from the "Testament" written by her master Naimi as a dedication to his students.
Naimi mentions there that you should change your clothes and appearance, make yourself look like the people of Shirvan and mountains, go to unreachable distances, unreachable mountainous places and hurry.
Source used: anl.az
Ardı:
Ədəbiyyat tarixçiləri Nəsiminin yapıncı geyməsinə də maraqlı münasibət bildirirlər. Qeyd olunur ki, bu məqamın da öz tarixi dəlili vardır.
Bildirirlər ki, Nəsiminin bu qiyafəsinin səbəbi ustadı Nəiminin şagirdlərinə ithafən yazdığı “Vəsiyyətnamə” əsərindən irəli gəlir.
Nəimi orada qeyd edir ki, geyiminizi, xarici görünüşünüzü dəyişin, şirvanlı və dağlı camaatının şəklinə salın, əlçatmaz ucqarlara, uzaq dağlıq yerlərə gedin və getməkdə tələsin.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
Writers draw such an analogy that the genius Nasimi seems to be unable to anchor in one place and stay still, saying that he does not fit into the space and the speech, he wanders around the world like a morning breeze and a morning wind.
It is as if the pseudonym is a parade of the poet's ideas, poetry and life, a table, a kind of his special plaque.
When approached in terms of meaning, the pseudonym does not live in the existence of the poet, but poet lives in the meaning of the pseudonym.
Source used: anl.az
Ardı:
Ədəbiyyatçılar belə bir bənzətmə aparırlar ki, dahi Nəsimi bir yerdə lövbər salıb sükunətdə qalmağı sanki bacarmayaraq, məkana, bəyana sığmadığını söyləyə-söyləyə səba yeli, sübh mehi kimi bütün cahanı dolaşır.
Sanki təxəllüs şairin ideyalarının, poeziyasının və həyatının paradıqmasıdır, cədvəlidir, bir növ onun məxsusi lövhi-məhfuzudur.
Məna etibarilə yanaşıldıqda təxəllüs şairin varlığında deyil, məhz şair təxəllüsünün mənasında yaşayır.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
Although there is a similarity in rhyme between these two pseudonyms, we see that the difference in meaning is large and somewhat contradictory. One is bound to a space of definite description, while the other is spaceless.
Literary analysts note that it is in this context that Nasimi is polarized with Naimi. The first is broader in meaning. Nasimi is an "air" that neither fits in space nor appears.
All these similes do not diminish the brilliance of Naimi's phenomenon, on the contrary, together with his follower Nasimi, it has become a powerful expression of his honor.
Source used: anl.az
Ardı:
Bu iki təxəllüs arasında qafiyə uyğunluğu olsa da, məna fərqinin böyük, bir qədər də ziddiyyətli olduğunu görürük. Biri bəlli təsvirə malik məkanla bağlıdırsa, digəri məkansızdır.
Ədəbi təhlilçilər qeyd edirlər ki, məhz bu kontekstdə Nəsimi Nəimi ilə qütbləşmiş olur. Birincisi məna etibarilə daha genişdir. Nəsimi bir “hava”dır ki, nə məkana sığar, nə də görkəmə gələr.
Bütün bu bənzətmələr Nəimi fenomeninin parıltısını azaltmır, əksinə davamçısı Nəsimi ilə birlikdə onun şərəfinin güclü ifadəsinə çevrilmiş olur.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
In terms of meaning, the poet's pseudonym "Nasimi" is derived from the word "nasim" (in Arabic, the word "nasim" means "morning breeze", "morning wind").
According to the philosophers of literature, "Nasimi" means a person who lives with the morning breeze, whose roots and descendants are connected to the morning breeze.
Such a point is emphasized that in Islamic culture and worldview, in some analogies, in some cases, the nature of the soul is imagined as a breeze, as air.
Source used: anl.az
Ardı:
Məna etibarilə şairin “Nəsimi” təxəllüsü “nəsim” (ərəb dilində “nəsim” kəlməsi “səba yeli”, “səhər mehi” mənasını bildirir) sözündən götürülmüşdür.
Ədəbiyyat fəlsəfəçilərinə görə, “Nəsimi” deyəndə səhər mehi ilə yaşayan, kökü, nəsli səhər mehinə bağlı olan şəxs başa düşülür.
Belə bir məqam da vurğulanır ki, islam mədəniyyətində, dünyagörüşündə bəzi bənzətmələrdə, bir sıra hallarda ruhun təbiəti meh kimi, hava kimi təsəvvür olunur.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
According to literary researchers, the pseudonym "Nasimi" was liked by the genius poet precisely because of its proximity to the word "Naimi". It can be seen that Imadedin Nasimi faithfully symbolized his love for his teacher Naimi in his pseudonym.
On the other hand, "Naimi" also means a man of heaven, a paradise. The name of one of the gardens of paradise mentioned in the Quran is Naim. The pseudonym of master Fazlullah, who is considered the founder of Hurufism, comes from this meaning.
Source used: anl.az
Ardı:
Ədəbiyyat tədqiqatçılarının fikirlərinə görə, “Nəsimi” təxəllüsü məhz “Nəimi” sözünə yaxınlığına görə dahi şair tərəfindən bəyənilib. Sezilir ki, İmadəddin Nəsimi ustadı Nəimiyə bəslədiyi rəğbətini sədaqətlə təxəllüsündə rəmzləşdirib.
Digər tərəfdən də “Nəimi” həmçinin cənnət adamı, cənnətməkan mənalarını ifadə edir. Qurani Şərifdə zikr edilən cənnət bağlarından birinin adı Nəimdir. Hürufiliyin banisi hesab olunan ustad Fəzlullahın təxəllüsü də bu mənadan irəli gəlir.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
First of all, Nasimi believes that he is spaceless, not as a writer, but as a person. On the basis of this belief, he strives to prove it, writes down the basis of it, and writes it into poetry.
In this sense, Nasimi's belief dictates the praise of the spaceless idea. According to writers, even the choice of the poet's pseudonym was formed due to the influence of his karma. It seems as if there is a connection between the meaning of the pseudonym "Nasimi" and the ideas of the poet and his destiny.
Source used: anl.az
Ardı:
Hər şeydən öncə Nəsimi məkansız olduğuna bir ədəbiyyatçı kimi yox, bir insan kimi etiqad göstərir. Bu inamın üzərində isə onun sübutuna can atır, bunun əsasını qələmə alır, şeyriyyata düzür.
Bu mənada Nəsiminin əqidəsi laməkanlıq ideyasının tərənnümünü diktə edir. Ədəbiyyatçıların fikrincə hətta şairin təxəllüs seçimi də, məhz onun karmasının təsiri ilə meydana gəlmişdir. Sanki “Nəsimi” təxəllüsünün mənası ilə şairin ideyaları və tale yazısı arasında bir əlaqə, bağlantı sezilir.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
So, if other poets and thinkers of that time also glorified the same ideals, why is this issue emphasized more strongly in relation to Nasimi?
Philosophical researchers answer this question in such a way that it is more of a spiritual level, a tendency of the soul to be exalted, an intellectual adventure than others.
Imadaddin Nasimi treats this as an undeniable reality, truth, and the goal of life. This genius strives for that spiritual elevation with all his being, presenting it as an important spiritual platform.
Source used: anl.az
Ardı:
Belə isə əgər o dövrün digər şair mütəfəkkirləri də eyni idayaları tərənnüm etmişlərsə bəs, nə üçün bu məsələ Nəsimi ilə bağlı daha güclü vurğulanır, önə çəkilir?
Fəlsəfə tədqiqatçıları bu suala belə cavab verirlər ki, digərlərindən ötrü bu daha çox mənəvi səviyyə, ruhun ucalığa meyli, əqli macəradır.
İmadəddin Nəsimi isə buna danılmaz reallıq, həqiqət, yaşamın məqsədi kimi yanaşır. Bu dahi şəxsiyyət bütün varlığı ilə həmin mənəvi ucalığa can atır, bunu mühüm bir ruhi platforma kimi təqdim edir.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
Of course, not only Imadedin Nasimi, but the world of poetry of the medieval Muslim East was largely covered with Sufi ideas.
In this regard, literature researchers present an interesting parallel. They note that Sanai, as one of the poet-thinkers of that time, touched on the same essence. Sanai says that "do not take residence in the body and the soul, one causes disgust, the other love, leave both, be neither in it nor in that."
As it can be seen, this verse also promotes the idea of spacelessness.
Source used: anl.az
Ardı:
Təbii ki, təkcə İmadəddin Nəsimi deyil, orta əsrlər müsəlman Şərqinin poeziya dünyası böyük ölçüdə sufi ideyalarına bürünmüşdür.
Bu baxımdan ədəbiyyat tədqiqatçıları maraqlı bir paralel təqdim edirlər. Qeyd edirlər ki, o dövrün şair mütəfəkkirlərindən biri kimi Sənai də eyni mahiyyətə toxunmuşdur. Sənai deyir ki, “cism və canda mənzil tutma gəl, biri ikrah doğurur, o biri sevgi, hər ikisini tərk elə, nə onda ol, nə bunda”.
Göründüyü kimi, bu beytdə də laməkanlıq, məkansızlıq ideyası təbliğ olunur.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
Thus, if the genius thinker Nasimi calls himself "eternal secret" and "tilsimi punhan", his tragic and unbearable attitude towards physical and material difficulties, i.e. his execution, cannot exist. In the face of the spiritual exaltation of this personality, material hardships should not have had a truly crushing effect.
According to the position of those who study the poet's work, the act of execution in this way, from the point of view of Nasimi's poetry, means the revelation of an eternal secret in a specific place.
Source used: anl.az
Ardı:
Beləliklə, əgər dahi mütəfəkkir Nəsimi özünü “əzəli sirr”, “tilsimi pünhan” deyə adlandırırsa onun fiziki, material çətinliyə, yəni edam olunmasına faciəvi, dözülməz münasibəti mövcud ola bilməz. Bu şəxsiyyətin mənəvi ucalığı qarşısında maddi, material sıxıntıları həqiqətən sarsıdıcı təsirə malik olmalı deyildi.
Şairin yaradıcılığını tədqiq edənlərin mövqeyincə, bu tərzdə edam əməli Nəsimi şeyriyyatı nöqteyi nəzərindən əzəli sirrin konkret məkanda bəyana gətirilməsi deməkdir.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
Literary researchers draw such an analogy that this program written in the sky, that is, the process of changing one's skin and becoming a higher being, could not be violated.
Imadaddin Nasimi fulfilled this sacral order in a unique, excellent style, stripped and dressed in a new dress. This magnificent soul, which got its strength from the truth, got rid of its external soul, i.e. its body, revealed its secret, separated from the material world and joined God.
Source used: anl.az
Ardı:
Ədəbiyyat tədqiqatçıları belə bir bənzətmə aparırlar ki, göylərdə cızılmış bu proqramı, yəni cildini dəyişib daha ali bir varlığa çevrilmək prosesini pozmaq olmazdı.
İmadəddin Nəsimi də bu sakral sifarişi özünəməxsus, əla bir üslubda yerinə yetirdi, soyulub, yeni bir libasa büründü. Gücünü həqiqətdən almış bu əzəmətli ruh zahiri canından, yəni cismindən qurtulub sirrini bəyan elədi, material aləmdən qoparaq Allaha qovuşdu.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
Here, such an aspect is emphasized that, for example, the cocoon worm that we know in the natural world peels off and appears in another form, as another being - in the form of a butterfly.
Imameddin Nasimi also lived such a life that at the end of this world life, he changed his skin and entered a higher level of perfection, just like the example of that cocoon.
Probably, even in the early stages of the world of existence, this destiny was noted as an important element and event of Nasimi's fate algorithm.
Source used: anl.az
Ardı:
Burada belə bir aspekt də vurğulanır ki, məsələn təbiət aləmində bildiyimiz barama qurdu soyularaq başqa bir forma, başqa bir varlıq kimi – kəpənək şəklində zühur edir.
İmaməddin Nəsimi də elə bir ömür sürdü ki, bu dünya həyatının sonunda həmin barama misalındakı kimi öz cildini, libasını dəyişərək kamilliyin daha üstün bir səviyyəsinə qədəm qoymuş oldu.
Yəqin ki, hələ varlıq aləminin erkən mərhələlərində bu aqibət Nəsiminin tale alqaritminin mühüm elementi, hadisəsi kimi qeyd olunmuşdur.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
Literary and philosophical researchers continue the topic in such a context that it is possible to treat the human skin as an outer garment.
On the other hand, in a number of ancient cultural sources, "skinning", "putting on a shell" is considered a sign of longevity and wisdom, and in many cases it seems to be eternal.
A creature that changed its body shell was considered to have gained new bioenergy to live and became stronger.
Source used: anl.az
Ardı:
Ədəbiyyat və fəlsəfə tədqiqatçıları mövzunu belə bir kontekstdə davam etdirirlər ki, məna etibarilə mümkündür insanın dərisinə də ötərgi bir libas qismində yanaşılsın.
Digər tərfədən bir sıra qədim mədəniyyət mənbələrində “dərisi soyulmaq”, “qabıq qoymaq” uzunömürlülük və müdrikliyin, bir çox hallarda isə sanki əbədi olmağın nişanəsi hesab olunur.
Bədəninin qabığını dəyişən canlı yaşamaq üçün yeni bioenerji qazanmış, daha da güclənmiş hesab olunurdu.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
According to philosophical researchers, alternating in the world of existence is a sign of permanence and periodicity. Such an idea is also claimed that this alternation is the condition for the eternal existence of existence.
In this permanence, in this alternation, the only things that change are the outer ones, clothes. Thus, in this constant process, there are an inexhaustible number of elements of manifestation, forms of manifestation, waiting for their turn.
In this sense, it can be seen that Nasimi also treated the human body and skin as a changeable, ostentatious dress.
Source used: anl.az
Ardı:
Fəlsəfə tədqiqatçılarının fikrincə varlıq aləmində növbələşmək daimilik, dövrilik əlamətidir. Belə bir fikir də iddia olunur ki, varlığın əbədi qalmasının şərti məhz bu növbələşmədir.
Bu daimilikdə, növbələşmədə dəyişkən olan, təkcə zahiri olanlardır, geyimdir, libasdır. Beləliklə, bu daimi prosesdə növbəsini gözləyən tükənməz sayda təzahür elementləridir, təzahür formalarıdır.
Bu mənada görünür ki, Nəsimi də insan bədəninə, dərisinə dəyişkən, ötərgi libas kimi yanaşmışdır.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
That is, regardless of the difference in appearance, there is no difference in essence. The universe, even the existence as a whole, with its innumerable, colorful and colorless manifestations is:
- in unity;
- spatially unlimited;
- infinite in time;
- and forever.
Thus, those in the world of existence exist and continue their life in perfect succession.
Source used: anl.az
Ardı:
Yəni, zahiri surətin fərqindən asılı olmayaraq mahiyyət etibarilə bunun fərqi yoxdur. Kainat, hətta bütövlükdə varlıq aləmi özünün saysız-hesabsız, rəngli və rəngsiz təzahür şəklilə:
- vəhdətdədir;
- məkanca hüdudsuzdur;
- zamanca sonsuzdur;
- və əbədidir.
Beləliklə, varlıq aləmində olanlar mükəmməl növbəliliklə var olur, yaşamını davam etdirir.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
Analytical sources mention that peeling off his skin is essentially nothing more than a change of dress for the genius Nasimi, but a replacement of one image with another.
So, although the copy of these meanings looks different in essence, the essence is the same:
There is only one image of meaning in your essence, o scholar.
I took off my rind and wore it again.
Source used: anl.az
Ardı:
Təhlili mənbələrdə qeyd edilir ki, dərisinin soyulması dahi Nəsimidən ötrü mahiyyət etibarilə libasın dəyişdirilməsindən başqa bir şey deyil, bir surətin digəri ilə əvəzlənməsidir.
Belə ki, mahiyyətində bu mənaların surəti fərqli görünsə də, məğzi, cövhəri birdir:
Çü birdir sürətü məni sənin zatində ey arif,
Çıxardım surəti-kisvət, yenidən geydim uş camə.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
According to the researchers, the verses he penned show how great Nasimi liked such a sign of courage.
Nasimi also says in this regard:
They stripped me, took off my skin from head to toe,
My lover, don't sigh, it's good for the victim.
I am the ascetic who robs and being robbed, not from you.
In the sentence, I am ritualistic, it is good, it is fine.
I'm sorry, because today I'm exposed to you in the world
I am telling I am truth, knowledge is pleasant and good.
Source used: anl.az
Ardı:
Tədqiqatçıların fikrincə, qələmə aldığı misralar göstərir ki, belə bir cəsarət nişanəsi böyük Nəsimiyə necə də xoşdur.
Nəsimi həmçinin bu xüsusda deyir ki:
Soydular, çıxardılar başdan ayağa pustumu,
Aşiqəm, ah eyləməm, qurbanə xoşdur, yaxşıdır.
Həm soyan, həm soyduran zahid mənəm, səndən deyil,
Cümlədə ayinəyəm pünhanə, xoşdur yaxşıdır.
Mənsur oldum, çün bu gün aləmdə faş oldum sizə
Mən ənəlhəq söylərəm, ürfanə xoşdur, yaxşıdır.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
It is no coincidence that we find the following verses in Nasimi's works:
Gathered sheikhs, that is, the shadows me,
This is what I wanted, I have reached my dream today.
In literature studies, it is noted that skin peeling means for Nasimi:
- realizing the sacred dream and reaching the highest dream;
- to discover the secret of the world, to come to a declaration;
- finally becoming a symbol of victory.
Source used: anl.az
Ardı:
Təsadüfi deyil ki, Nəsiminin yaradıcılığında aşağıdakı misralara rast gəlirik:
Yığıldı şeyxü şabilər ki, yəni soyalar məni,
Muradim bu idi həqdən, irişdim mən bu gün kamə.
Ədəbiyyat tədqiqatlarında qeyd olunur ki, dərisinin soyulması Nəsimi üçün:
- sakral arzunu gerçəkləşdirib ali arzuya çatmaq;
- dünya sirrini aşkarlamaq, bəyana gəlmək;
- nəhayət, qələbə simvoluna çevrilmək
deməkdir.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
At the same time, it is assumed that this terrible death judgment was instigated by Imaduddin Nasimi himself. Of course, this consideration is an assumption, and in this regard, it can be turned into a subject of debate.
The person who puts forward this reasoning does not hide his certainty that this genius thinker was well aware of his karma and voluntarily thought about such an end of this worldly life. If this is true, then he probably did not regret it.
Source used: anl.az
Continuation:
Thus, some literary historians do not give up their skeptical questions about it. It is emphasized that this kind of death judgment against a genius poet and thinker is perhaps from the mythical pages of history.
It is noted that where did such a method of execution come to the mind of the one who issued the fatwa? Perhaps, with this, the idea of sacred sacrifice, which was on the verge of becoming a myth, was realized. This is a cultural and theoretical description of the death judgment in question.
Source used: anl.az
Ardı:
Beləliklə, bəzi ədəbiyyat tarixçiləri bu barədə şübhəli suallarından əl çəkmirlər. Vurğulanır ki, dahi şair mütəfəkkirə qarşı bu cür edam hökmü bəlkə də tarixin mifik səhifələrindəndir.
Qeyd edilir ki, belə bir edam üsulu haradan gəlib düşüb fitva verənin beyninə? Bəlkə də bununla dövrün, zəmanənin mifləşmək astanasında sakral qurban ideyası gerçəkləşdirilmişdir. Bu, sözügedən ölüm hökmünün kulturoloji və nəzəri təsviridir.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
Historians note that it is one of the historical questions that an extremely torturous punishment such as flaying (peeling of the skin) is worthy of Nasimi's personality. Wasn't there a different way to execute this genius thinker...
What was the essence of Egyptian sultan Almuayyad choosing this form of sadistic punishment?
If they cut off Nasimi's tongue, or melted lead and poured it down her throat, perhaps it would be understandable, because she was called an infidel and a mulhud precisely because of her tongue that said "I am right (Allah)".
Source used: anl.az
Ardı:
Tarixçilər qeyd edir ki, dərinin soyulması kimi son dərəcə işgəncəli bir cəza tədbirinin məhz Nəsimi şəxsiyyətinə layiq görülməsi tarixi suallardan biridir. Məgər, ayrı bir üsul tapılmırdımı bu dahi mütəfəkkiri edam etməyə...
Misir sultanı Əlmüəyyədin bu sadist cəza formasını seçməyini mahiyyəti nə olmuşdur?
Nəsiminin dilini kəssəydilər, yaxud qurğuşunu əridib boğazına töksəydilər, bəlkə də başa düşülən olardı, çünki o, məhz “mənəm haqq” söyləyən dilinin ucbatından kafir, mülhüd adlandırılmışdı.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
The poet Nabati said about this, "Your life has come to an end, you didn't know a Nabati, who looked through this eye, or what is this supposed language?"
Philosophical analysts note that the plastic appearance of the virtual world is a reflection of a person's journey into his inner world. The process of self-realization of a perfect person goes through this path.
Thus, virtual reality is the reality of a person's inner world. Many secrets are already known to a person who is aware of this truth.
Source used: anl.az
Ardı:
Şair Nəbati bu barədə demişdir ki, “Yetdi ömrün axirə, sən bir Nəbati bilmədin, kimdi bu gözdən baxan, ya dildə bu güya nədir?”
Fəlsəfə təhlilçiləri qeyd edir ki, virtual dünyanın plastik görkəmi insanın öz batininə səyahətinin, daxili aləminə seyrinin inikasıdır. Kamil insanın özünü dərk etməsi prosesi bu yoldan keçir.
Beləliklə, virtual reallıq insanın daxili aləminin gerçəkliyidir. Bu həqiqətə vaqif olmuş insan üçün artıq xeyli sirlər agah olur.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
According to literary analysts, Seyid Imameddin Nasimi always wanted to break away from himself and his soul in accordance with the Islamic belief to which he belonged.
Because this is a common thing for wise people. Being freed from self, purified and looking at oneself from the outside, through the eyes of the Truth, being immersed in oneself, relaxing there, being at peace, plunging into the depths of the soul has always been a very interesting intellectual game for the wise and spiritually rich people.
Source used: anl.az
Ardı:
Ədəbiyyat təhlilçilərinə görə, Seyid İmaməddin Nəsimi mənsub olduğu İslami əqidəyə uyğun olaraq daim özündən, nəfsindən qopmaq, ayrılmaq arzusunda olmuşdur.
Çünki arif şəxsiyyətlər üçün bu, adəti bir haldır. Özündən, nəfsindən arınıb, təmizlənib kənardan, Haqqın gözü ilə özünə baxmaq, öz içinə boylanmaq, orada rahatlanmaq, aram olmaq, ruhun dərinliklərinə qərq olmaq ariflər, mənəviyyatı zəngin olan insanlar üçün həmişə çox maraqlı bir intellektual oyun kimi ləzzətli olmuşdur.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
Analysts note that "undressing" in literary similes contains meanings of:
reveal what is inside;
revealing what is not visible to the direct eye;
reveal the secret.
Some of the thinkers of the Muslim East even presented human skin as a garment.
Source used: anl.az
Ardı:
Təhlilçilər qeyd edirlər ki, ədəbi bənzətmələrdə “libası soyunmaq”:
içəridə olanı üzə çıxarmaq;
birbaşa gözə görünməyəni faş eləmək;
sirri aşkarlamaq
mənalarını ehtiva edir.
Müsəlman Şərqinin mütəfəkkirlərindən bəziləri hətta insanın dərisini də libas qismində təqdim etmişlər.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
According to Nasimi, in this sense, clothing is like a ticket for entering the cultural circle. Perhaps it can be said that the system of cultural relations starts from the external dress of a person, the quality of the attitude towards him, the criteria of the selection process here.
According to literary researchers, all these ideas are true and indisputable. At the same time, such an important nuance is highlighted in this regard, that if we take a deep look, the human need to dress up may also come from the desire to remain hidden and look different.
Source used: anl.az
Ardı:
Nəsimiyə görə, bu mənada geyim sanki mədəniyyət dairəsinə giriş üçün vəsiqədir. Bəlkə də belə ifadə etmək olar ki, mədəni münasibətlər sistemi insanın zahiri libasından, ona münasibətin keyfiyyətindən, buradakı seçim prosesinin meyarlarından başlanır.
Ədəbiyyat tədqiqatçılarına görə, bu fikirlərin hamısı doğrudur və mübahisəsizdir. Eyni zamanda bununla əlaqədar belə bir mühüm nüans da önə çəkilir ki, dərindən yanaşılsa bəşərin libaslanmaq, geyinmək tələbatı gizli qalmaq, fərqli görünmək istəyindən də irəli gələ bilər.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
Nasimi points out that a person who is born in the world wears clothes later on. With this, he enters the system of relationships regulated by culture, becomes socialized, and acquires the status of a social being. If this does not happen, the society will not accept that individual into the cultural circle.
Therefore, human culture considers it inappropriate to be naked in public. With some exceptions (for example, some tribes in Africa, etc.), a naked body is considered a great immorality in society. However, everyone has this body. Thus, clothing is a visual evidence of the path that man has taken from nature to culture.
Source used: anl.az
Ardı:
Nəsimi qeyd edir ki, dünyaya lüt gələn insan sonradan əyninə geyim geyinir. Bununla o, mədəniyyətlə tənzimlənən əlaqələr sisteminə daxil olur, ictimailəşir, sosial varlıq statusu qazanır. Bu baş verməsə cəmiyyət həmin fərdi mədəni dairəyə qəbul etməyəcəkdir.
Deməli, ictimai məkanda çılpaq görünməyi bəşəri mədəniyyət normaya sığmayan iş sayır. Bəzi istisnalarla (məsələn, Afrikada bəzi qəbilələr və s.) cəmiyyət içində çılpaq bədən böyük əxlaqsızlıq kimi qəbul olunur. Halbuki bu bədəndən hər kəsdə vardır. Beləliklə, geyim insanın təbiətdən mədəniyyətə qədər getdiyi yolun əyani sübutudur.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
As in the works of many classics, in Nasimi's creations, clothing is presented as a symbol of impermanence, mortality, changeability.
The mentioned idea is a sign that this world is impermanent, transient, essentially a exam game. Some literary researchers express this simile as a manifestation element of games and illusions, an artistic sign with fantastic emotionality.
It is noted that if this were not the case, Nasimi would not have depicted the world in colorful clothes...
Source used: anl.az
Ardı:
Bir çox klassiklərin əsərlərində olduğu kimi Nəsimi yaradıcılığında da libas, paltar ötərilik, fanilik, dəyişgənlik simvolu kimi təqdim olunur.
Qeyd olunan ideya bu dünyanın fani, keçici olmasına, mahiyyət etibarilə bir imtahan oyunu olmasına işarədir. Bəzi ədəbiyyat tədqiqatçıları bu bənzətməni oyun və aldanışların təzahür elementi, fantastik emosionallığa malik bədii işarə kimi ifadə edirlər.
Qeyd edilir ki, əgər belə olmasaydı Nəsimi dünyanı rəngarəng geyimli təsvir etməzdi...
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
Nasimi's works are widely distributed in the form of manuscripts, and those copies are preserved in a number of prestigious libraries around the world.
Also, many works of the great poet have been published from time to time, and researches have been conducted on his creativity.
The 600th anniversary of Imadedin Nasimi's birth was celebrated worldwide in 1973 by the decision of UNESCO.
On the occasion of the 650th anniversary of the poet-philosopher's birth, 2019 was declared the "Year of Nasimi" in Azerbaijan.
Source used: anl.az
Ardı:
Nəsiminin əsərləri əlyazma şəklində geniş yayılmış və həmin nüsxələr dünyanın bir sıra mötəbər kitabxanalarında qorunur.
Həmçinin böyük şairin xeyli əsərləri zaman-zaman çap edilmiş, yaradıcılığı barədə tədqiqatlar aparılmışdır.
İmadəddin Nəsiminin anadan olmasının 600 illiyi YUNESKO-nun qərarı ilə 1973-cü ildə dünya miqyasında qeyd olunmuşdur.
Şair filosofun anadan olmasının 650 illiyi münasibətilə 2019-cu il Azərbaycanda “Nəsimi ili” elan olunmuşdur.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
I. Nasimi's works played an important role in the development of national poetry and literature. The work of the philosopher-poet had a significant impact on the formation of artists such as Shah Ismayil Khatai, Muhammad Fuzuli, Molla Panah Vagif.
Also, Nasimi's creativity is generally related to Anatolian Turks, Turkmen, Uzbeks, etc. He also made a powerful contribution to the strengthening of the literature of other Turkic peoples.
Source used: anl.az
Ardı:
İ.Nəsiminin əsərləri milli şeiriyyətin, ədəbiyyatın inkişafında mühüm rol oynamışdır. Filosof şairin yaradıcılığı Şah İsmayıl Xətai, Məhəmməd Füzuli, Molla Pənah Vaqif kimi sənətkarların formalaşmasına əhəmiyyətli təsir göstərmişdir.
Həmçinin Nəsiminin yaradıcılığı ümumilikdə anadolu türkləri, türkmən, özbək və s. kimi digər türk xalqlarının ədəbiyyatının güclənməsinə də qüvvətli töhfə vermişdir.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
Imadaddin Nasimi wrote beautiful “mulamma”s (a form of poetry in which each line or verse is written in different languages) in three languages.
In his poems, he expressed his philosophical ideas, thoughts about life and the universe in a concise and logical language.
According to writers, Nasimi's works are original and rich in artistic structure and content.
The poet's works gained wide fame in the East during his lifetime.
Source used: anl.az
Ardı:
İmadəddin Nəsimi üç dildə gözəl müləmmələr (hər misrası, yaxud beyti başqa-başqa dillərdə yazılmış şeir forması) yazmışdır.
O, yazdığı şeirlərdə fəlsəfi ideyalarını, həyat və kainat haqqında düşüncələrini yığcam və məntiqi bir dildə ifadə etmişdir.
Ədəbiyyatçılara görə Nəsiminin əsərləri bədii quruluş və məzmunca orijinaldır, zəngindir.
Şairin əsərləri hələ sağlığında Şərqdə geniş şöhrət qazanmışdır.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
According to philosophy and literature researchers, the literary and artistic creativity of Imadaddin Nasimi defines an important stage in the development of the national literary language and poetry.
In this regard, the study of Nasimi's literary heritage has an exceptional importance in studying the historical development of the language. The poet's works made an important contribution to the improvement of poetry in terms of its form, to the adaptation of the “aruz” to the characteristics of the language.
Source used: anl.az
Ardı:
Fəlsəfə və ədəbiyyat tədqiqatçılarının fikrinə görə İmadəddin Nəsiminin ədəbi-bədii yaradıcılığı milli ədəbi dilin və poeziyanın inkişafında mühüm bir mərhələni müəyyən edir.
Bu xüsusda Nəsiminin ədəbi irsinin tədqiqinin dilin tarixi inkişafını öyrənməkdə də müstəsna əhəmiyyəti vardır. Şairin əsərləri şerin forma etibarilə təkmilləşməsinə, əruz vəzninin bəhrlərinin dilin xüsusiyyətlərinə uyğunlaşmasına mühüm töhfə vermişdir.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
Nasimi, who is considered a lyrical poet, started her literary career with love poems. In the later stages of his literary creativity, the genius thinker deeply analyzed the moral, social, and political issues of his time and created works on those topics. According to literary researchers, the poet conveyed to the reader his ideas about society, which are politically dangerous to express openly, in the form of love and nature descriptions.
Imamdaddin Nasimi is the first poet in the history of literature to write a philosophical ghazal (kind of eastern poem) in the Azerbaijani language.
Source used: anl.az
Ardı:
Lirik şair hesab olunan Nəsimi ədəbi fəaliyyətinə sevgi şeirlərilə başlamışdır. Ədəbi yaradıcılığının sonrakı mərhələlərində isə dahi mütəfəkkir zəmanəsinin əxlaqi, ictimai, siyasi məsələlərini dərindən təhlil edərək qələmə almış, həmin mövzularda əsərlər yaratmışdır. Ədəbiyyat tədqiqatçılarına görə şair cəmiyyət haqqında açıq ifadə olunması siyasi baxımdan təhlükəli olan ideyalarını sevgi, təbiət təsvirləri formasında oxucuya çatdırmışdır.
İmamdəddin Nəsimi ədəbiyyat tarixində Azərbaycan dilində fəlsəfi qəzəl yazan ilk şair kimi tatnınır.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
I.Nasimi's teacher F.Naimi was executed in 1394 for his philosophical and literary views and teachings.
After that, following the will of his master, Nasimi first traveled to Tabriz, and then to the territory of present-day Turkey. The poet-philosopher is engaged in propagating the ideas of Hurufism in those countries. He was repeatedly arrested for these preachings and teachings.
Nasimi lived the last years of his life in the present Syrian territory of Aleppo. The religious ideas of the thinker were not properly understood by his contemporaries, and according to historical sources, he was flayed alive by the order of the Egyptian sultan and the fatwa of the clergy.
Source used: anl.az
Ardı:
İ.Nəsiminin müəllimi F.Nəimi fəlsəfi-ədəbi baxışlarına, təlimlərinə görə 1394-cü ildə edam olunur.
Bundan sonra Nəsimi ustadının vəsiyyətnaməsinə əməl edərək öncə Təbrizə, daha sonra indiki Türkiyə ərazisinə müsafirət edir. Şair filosof həmin diyarlarda hürufilik ideyalarının təbliği ilə məşğul olur. Bu təbliğ və təlimlərə görə dəfələrlə həbs olunur.
Nəsimi ömrünün son illərini indiki Suriya ərazisi Hələbdə yaşamışdır. Mütəfəkkirin dini ideyaları müasirləri tərəfindən düzgün dərk olunmamış, tarixi mənbələrə görə Misir sultanının əmri və ruhanilərin fitvası ilə diri-diri dərisi soyulmaqla adam olunmuşdur.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
At the end of the 14th century, I.Nasimi was in contact with organizations with a “hurufi” ideology that were widespread in the territory of present-day Azerbaijan. The philosopher-poet has mastered the philosophical teachings of Fazlullah Naimi, the founder of the “hurufi” ideology.
After that, Nasimi started promoting the ideas of the mentioned school in his poems.
Thus, Seyid Ali took the pseudonym "Nasimi", which sounds harmoniously with the pseudonym of his master Naimi.
Source used: anl.az
Ardı:
İ.Nəsimi XIV əsrin sonlarında indiki Azərbaycan ərazisində geniş yayılmış hürufi ideologiyalı təşkilatlarla əlaqədə olmuşdur. Filosof şair hürufi ideologiyasının banisi Fəzlullah Nəiminin fəlsəfi təlimlərinə yiyələnmişdir.
Bundan sonra Nəsimi şeirlərində sözügedən məktəbin fikirlərini təbliğ etməyə başlamışdır.
Beləliklə, Seyid Əli ustadı Nəiminin təxəllüsü ilə həmahəng səslənən "Nəsimi" təxəllüsünü götürmüşdür.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
Imadeddin Nasimi's philosophical cognition
Azerbaijani thinker, poet Seyid Ali Seyid Mahammad oglu Imameddin Nasimi was born in 1369 in Shamakhi and died in 1417 in Aleppo. He is known as the poet and philosopher Imadeddin Nasimi.
Nasimi, who knew the knowledge of the time such as mathematics, logic, astronomy, history, received his first education in Shamakhi.
Nasimi, who promoted the philosophical views of Hallaj Mansur Husseini (who was strangled in Baghdad in the 10th century) at the beginning of his career, wrote his first poems under the pseudonym "Husseini".
Source used: anl.az
İmadəddin Nəsiminin fəlsəfi idrakı
Azərbaycan mütəfəkkiri, şairi Seyid Əli Seyid Məhəmməd oğlu İmaməddin Nəsimi 1369-cu ildə Şamaxı şəhərində anadan olmuş, 1417-ci ildə Hələb şəhərində edam edilməklə vəfat etmişdir. Şair, filosof İmadəddin Nəsimi adı ilə məşhurdur.
Riyaziyyat, məntiq, astronomiya, tarix kimi dövrün biliklərinə vaqif olan Nəsimi ilk təhsilini Şamaxıda almışdır.
Yaradıcılığının əvvəllərində Həllac Mənsur Huseyninin (X əsrdə Bağdad şəhərində dara çəkilmişdir) fəlsəfi baxışlarını təbliğ edən Nəsimi ilk şerlərini "Hüseyni" təxəllüsü ilə yazmışdır.
İstifadə olunmuş mənbə: anl.az
Continuation:
Philosophers rightly point out that Tusi's ontological ideas (philosophical knowledge of existence) are still relevant today.
Scientific and philosophical works on the essence of reality, as well as attempts to solve scientific problems on the understanding of the universe are the peculiarities of Nasreddin Tusi's philosophy.
Modern philosophers must make good use of such inexhaustible scientific resources and develop these ideas in the right direction.
Source used:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Ardı:
Haqlı olaraq fəlsəfə tədqiqatçıları qeyd edirlər ki, Tusinin irəli sürdüyü ontoloji ideyalar (varlıq haqqında fəlsəfi biliklər) müasir dövrdə də öz əhəmiyyətini saxlayır.
Gerçəkliyin mahiyyətinə dair elmi-fəlsəfi əsərləri, habelə varlıq aləminin dərk olunması barədə elmi problematikanın həlli cəhdləri Nəsrəddin Tusi fəlsəfəsinin özünəməxsus xüsusiyyətləridir.
Müasir filosoflar bu cür tükənməz elmi sərvətlərindən layiqincə istifadə etməli, bu ideyaları doğru istiqamətdə inkişaf etdirməlidirlər.
İstifadə olunmuş mənbə:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Continuation:
Thus, the great thinker, philosopher Nasreddin Tusi made a great contribution not only to philosophical topics, but also to a number of other fields of science.
He has also developed encyclopedic knowledge and training in his field. It should be noted in particular that all this took place in the XIII century, when there was a struggle of conflicting ideas.
Source used:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Ardı:
Beləliklə, böyük mütəfəkkir, filosof Nəsirəddin Tusi təkcə fəlsəfi mövzulara aid deyil, eyni zamanda bir sıra digər elm sahələrinə də böyük əmək sərf etmiş, töhfəsini vermişdir.
O, məşğul olduğu sahələrdə həm də ensiklopedik xüsusiyyət daşıyan bilik və təlimlər meydana gətirmişdir. Xüsusilə qeyd etmək lazımdır ki, bütün bunlar ziddiyyətli ideya mübarizəsinin mövcud olduğu dövrdə - XIII əsrdə baş vermişdir.
İstifadə olunmuş mənbə:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Continuation:
Philosophers note that N. Tusi:
- investigated the question of the presence of their elements in the ratio of matter and form to each other;
- put forward the idea that matter and form are interconnected and cause each other, and further advanced the teachings of Arisrotel on this subject;
- stated that matter, after the destruction of a form, maintains its existence in a newly formed form.
Source used:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Ardı:
Fəlsəfə tədqiqatçıları qeyd edirlər ki, N.Tusi:
- materiya və formanın bir-birinə olan nisbətində onların ünsürlərinin mövcud olub-olmaması məsələsini araşdırmışdır;
- materiya ilə formanın bir-birinə bağlı olması və bir-birinin səbəbi olması ideyasını irəli sürmüşdür və bu mövzuda Arisrotelin təlimlərini daha da qabağa aparmışdır;
- bildirmişdir ki, materiya bir formanın məhvindən sonra yeni yaranmış formada öz mövcudluğunu qoruyub saxlayır.
İstifadə olunmuş mənbə:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Continuation:
According to philosophers, N.Tusi:
- called form a manifestation of matter;
- noted that matter precedes form in time;
- developed Aristotle's ideas about the relationship between matter and form.
The philosopher put forward the idea that the time interval between matter and its existence as the substances of a possible being is very small.
Source used:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Ardı:
Fəlsəfə tədqiqatçılarına görə N.Tusi:
- formanı materiyanın təzahürü adlandırmış;
- materiyanın zamanca formadan əvvəl olmasını qeyd etmiş;
- materiya ilə formanın bir-birinə bağlılığı barəsində Aristotelin ideyalarını inkişaf etdirmişdir.
Filosof mümkün varlığın substansiyaları olan materiya və onun mövcudluğu arasındakı zaman məsafəsinin çox az olması ideyasını irəli sürmüşdür.
İstifadə olunmuş mənbə:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Continuation:
Philosophers note that Tusi, like other Eastern Aristotelians, was ideologically inclined to both materialism and idealism.
It is believed that the thinker, by hesitating in the midst of this dual position, in fact tended to both, but did not propagate any current consistently and unequivocally. Tusi commented on the idea that form or matter was the first in terms of time, and commented on this topic from a dialectical point of view.
Source used:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Ardı:
Fəlsəfə tədqiqatçıları belə qeyd edirlər ki, N.Tusi də digər Şərq Aristotelçiləri kimi ideoloji olaraq həm materializm, həm də idealizm cərəyanlarına tərəf meyil etmişdir.
Hesab olunur ki, mütəfəkkir bu ikili mövqe tərarasında tərəddüd etməklə əslində hər ikisinə doğru meyl etmişsə də heç bir cərəyanı davamlı və birmənalı təbliğ etməmişdir. Tusi formanın, yaxud materiyanmı zaman cəhətdən ilk olması fikrinə münasibət bildirmiş, bu mövzunun dialektik aspektdən şərhini vermişdir.
İstifadə olunmuş mənbə:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Continuation:
According to philosophers, Tusi came up with the idea that the form of something must first be located in the nafs.
The philosopher put forward peripatetic ideas about the indivisibility of matter and form, and scientifically explained these issues on a fundamental basis. It was noted that Tusi, who gave a true interpretation of matter and form, took advantage of the religious ideology of the time and praised the basic sources of idealism.
Source used:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Ardı:
Fəlsəfə tədqiqatçılarına görə, Tusi hər hansı bir şeyin formasının əvvəlcə nəfsdə yerləşməsi ideyasını irəli sürmüşdür.
Filosof materiya ilə formanın ayrılmazlığı və bölünməzliyi haqqındakı peripatetik ideyaları irəli sürərək bu məsələlələri fundamental əsasda elmi cəhətdən izah etmişdir. Qeyd olunmuşdur ki, materiya və formanın gerçək şərhini verən Tusi dövrün dini ideologiyasından bəhrələnərək idealizmin təməl qaynaqlarını tərənnüm etmişdir.
İstifadə olunmuş mənbə:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Continuation:
Philosophers note that Tusi's ideas about matter and form are antipodic.
It is said that Tusi explains matter and form from a materialist point of view in his works "Akhlaqi-Nasiri" and "Asas al-iq-tibas". At the same time, in the works of the philosopher "Proof of Importance", "Algebra and Destiny" there is an explanation of these concepts from an idealistic worldview.
It is emphasized that there is a certain contradiction in N. Tusi's views on the sequence of existence of matter and form.
Source used:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Ardı:
Fəlsəfə tədqiqatçıları tərəfindən qeyd olunur ki, N.Tusinin materiya və forma haqqındakı ideyaları antipodik xarakterlə malikdir.
Bildirilir ki, Tusi “Əxlaqi-Nasiri” və “Əsas əl-iq-tibas” əsərlərində materiya və formanı materialist aspektdən izah edir. Eyni zamanda, filosofun “Vacibin isbatı”, “Cəbr və qədr” əsərlərində bu konsepsiyaların idealist dünyagörüşündən izahına rast gəlinir.
Belə vurğulanır ki, N.Tusinin materiya və formanın mövcudiyyət ardıcıllığı barədə mülahizələrində müəyyən ziddiyyət vardır.
İstifadə olunmuş mənbə:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Continuation:
According to the criterion of superiority, N. Tusi considers the last, evolutionary point of one degree as the beginning, the first limit of another degree. Explains the matter between the two degrees as transition matter.
According to the philosopher, matter from minerals is established as a result of dialectical development in man, the noble and pearl of the universe.
Human beings, who are equal in all their mineral and plant forms due to their characteristics, are closer to the original cause, the most important being, as the most honorable of the living worlds.
Source used:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Ardı:
N.Tusi üstünlük meyarına görə bir dərəcənin sonuncu, təkamül nöqtəsini, başqa bir dərəcənin başlanğıcı, ilk həddi kimi qəbul edir. İki dərəcə arasında olan materiyaları isə keçid materiyaları kimi izah edir.
Filosofa görə, minerallardan olan materiya kainatın əşrəfi və incisi olan insanda dialektik inkişafın nəticəsi kimi bərqərar olur.
Xüsusiyyətlərinə görə bütün mineral və bitki formalarına bərabər olan insan canlı aləmin ən şərəfətlisi kimi vacib varlığa, ilkin səbəbə daha yaxındır.
İstifadə olunmuş mənbə:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Continuation:
According to Tusi, the animal world is superior to the plant world, which is superior to minerals.
Of all the matter on earth, the most honorable and most perfect belongs to man. The philosopher not only explained this advantage with honor, but also suggested that man is structurally more complex than the other.
In general, he noted that intelligent beings possess superior matter.
Source used:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Ardı:
N.Tusiyə görə, heyvanat aləmi bitki aləmindən, o da minerallardan daha üstündür.
Yer üzündəki mövcud olan bütün materiyaların ən şərəflisi və ən kamili isə insana aiddir. Filosof bu üstünlüyü təkcə şərəflə izah etməmiş, insanın quruluş etibarilə digərindən mürəkkəb olması fikrini irəli sürmüşdür.
Ümumilikdə qeyd etmişdir ki, dərrakəyə məxsus olan canlılar digərindən üstün materiyaya malikdirlər.
İstifadə olunmuş mənbə:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Continuation:
It is noted that all the substances of nature have a spiritual essence, that is, a “hayula”. In this respect, one of them is not superior to the other.
When the elements interact, the equality created by the first matter disappears. Thus, there is a mismatch between the substances of the body in nature.
N. Tusi confirms Ibn Sina's views in this regard and approaches the subject from the point of view of differences between materials.
Source used:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Ardı:
Qeyd olunur ki, bütün təbiət maddələrinin bir mənəvi mahiyyəti, yəni həyuləsi vardır. Bu baxımdan onların biri digərindən üstün deyildir.
Ünsürlər qarşılıqlı əlaqəyə girdiyi zaman isə ilk materiyanın yaratdığı bərabərlik aradan gedir. Beləliklə, xarakter etibarilə cismin maddələri arasında uyğunsuzluq yaranır.
N.Tusi İbn Sinanın bununla bağlı fikirlərini təsdiqləyir və mövzuya materiyalar arasında fərq olması aspektindən yanaşır.
İstifadə olunmuş mənbə:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Continuation:
Philosophers point out that Aristotle's concept of "form of forms" is different from the concept of form of peripatetics. Thus, the concept of "form of forms" corresponds to the concept of "necessary being" and not to the "form of the body" that N. Tusi considered.
The term "hayula" has been accepted by some philosophical theorists as "matter" and by others as "first matter." The great philosopher and thinker Ibn Sina explained the concept of "hayula" as the first result of the first cause.
Source used:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Ardı:
Fəlsəfə tədqiqatçıları qeyd edirlər ki, peripatetiklərin forma anlayışı ilə Aristotelin irəli sürdüyü “formalar forması” məvhumu fərqlidir. Belə ki, “formalar forması” anlayışı N.Tusinin nəzərində tutduğu “cismin forması”na deyil, “vacib varlıq” anlayışına uyğundur.
Bir sıra fəlsəfə nəzəriyyəçiləri tərəfindən “həyulə” anlayışı “maddə”, digərləri tərəfindən isə “ilk maddə” kimi qəbul edilmişdir. Böyük filosof, mütəfəkkir İbn Sina “həyulə” anlayışını ilk səbəbin ilk nəticəsi kimi izah etmişdir.
İstifadə olunmuş mənbə:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Continuation:
N.Tusi conducted an in-depth study of his earlier views on matter and form. The philosopher presented certain results on these topics in his works "Akhlaqi-Nasiri" and "Asas al-Iktibas".
It distinguishes between abstract and concrete forms of matter. He notes that only concrete matter takes the form. After taking the form of any absolute matter, it changes from actuality to potentiality and becomes concrete matter.
Source used:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Ardı:
N.Tusi materiya və forma barədə özündən əvvəlki fikirlərin dərin tədqiqatını aparmışdır. Filosof özünün “Əxlaqi-Nasiri” və “Əsas əl-iqtibas” əsərlərində bu mövzularda müəyyən nəticələri təqdim etmişdir.
O, materiyanın mücərrəd və konkret formalarını fərqləndirir. Qeyd edir ki, formanı qəbul edən yalnız konkret materiyadır. Hər hansı bir mütləq materiya formanı qəbul etdikdən sonra, aktuallıqdan potensiallığa keçərək konkret materiyaya çevrilir.
İstifadə olunmuş mənbə:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Continuation:
N.Tusi notes that:
unlike other abstract beings, minerals, plants and animals are real beings;
the form of these real beings is inseparable from matter.
For all Aristotelians, matter is the basis of the material world and the cause of the process of circulation in the universe. N.Tusi, taking advantage of the philosophy of Ibn Sina and Bahmanyar, expressed his attitude to the issue.
Source used:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Ardı:
N.Tusi qeyd edir ki:
digər mücərrəd varlıqlardan fərqli olaraq, mineral, bitki və heyvanlar real varlıqlardır;
bu real varlıqların forması materiyadan ayrı deyildir.
Materiya bütün Aristotelçilər üçün maddi dünyanın əsası və kainatda dövretmə prosesinin səbəbidir. N.Tusi isə İbn Sinanın və Bəhmənyarın fəlsəfəsindən bəhrələnərək məsələyə özünün münasibətini ortaya qoymuşdur.
İstifadə olunmuş mənbə:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
According to Tusi:
possible beings manifest from the unity of matter with form;
although form can be destroyed, matter is indestructible and there is a difference between them;
the destruction of any metal object is explained as the difference between its metallicity and its presence of metal.
The philosopher believes that simple substances, which naturally tend to coalesce, find their place in the universe in three forms, called minerals, plants and animals, and become real beings.
Source used:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Ardı:
Tusiyə görə:
mümkün varlıqlar materiyanın forma ilə vəhdətindən təzahür edir;
forma məhv ola bilsə də materiya məhvedilməzdir və bunlar arasında fərqlilik mövcuddur;
hər hansı bir metal əşyanın məhvi onun metal olmasının, metallığının arasındakı fərq kimi izah olunur.
Filosof hesab edir ki, birləşməyə təbii olaraq meyil edən sadə maddələr kainatda mineral, bitki və heyvan adlı üç formada özünə yer tapır və real varlığa çevirilirlər.
İstifadə olunmuş mənbə:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Continuation:
According to N.Tusi, matter is the reference point of form, and matter came into being according to form. The philosopher explains the concepts of matter and form as the substance of a possible being.
Explaining these terms, he takes a particularly in-depth look at the motion of matter. Note that motion consists of the mechanical displacement of an object. Action occurs according to:
o the quantity;
o the quality;
o and the space.
Source used:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Ardı:
N.Tusiyə görə, materiya formanın istinadgah nöqtəsidir və materiya formaya görə meydana çıxmışdır. Filosof materiya və forma anlayışlarını mümkün varlığın substansiyası kimi izah edir.
Bu terminlərin şərhini verərək materiyanın hərəkəti məsələsinə xüsusilə dərindən yanaşır. Qeyd edir ki, hərəkət cismin mexaniki yerdəyişməsindən ibarətdir. Hərəkət:
o kəmiyyətə;
o keyfiyyətə;
o və məkana
görə meydana gəlir.
İstifadə olunmuş mənbə:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Continuation:
Philosophers note that N.Tusi:
o preferred Sharia issues in socio-political issues and the humanities;
o did not agree with the views of some Shari'ah scholars, however in those exact sciences.
The philosopher also gave a detailed explanation of the subject of matter and form. He took matter as the basis for the existence of natural objects, and explained form as a conditioner.
Source used:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Ardı:
Fəlsəfə tədqiqatçıları belə qeyd edir ki, N.Tusi:
o ictimai-siyasi məsələlərdə, humanitar elmlərdə şəriət məsələlərinə üstünlük vermişdir;
o dəqiq elm sahələrində isə bəzi şəriət üləmalarının fikirlərilə razılaşmamışdır.
Filosof materiya və forma mövzusuna da ətraflı şərhini vermişdir. O, təbii cisimlərin varlığında materiyanı əsas götmüş, formanı isə şərtləndirici kimi izah etmişdir.
İstifadə olunmuş mənbə:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Continuation:
It is noted that:
o the planet Earth is at the center of those higher objects and the world;
o those higher objects never change and never perish;
o the elements that make up the higher object are essentially ancient;
o their managers are the nafs and the mind.
According to a number of other thinkers, angels play an active role in the control of higher objects.
Source used:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Ardı:
Qeyd olunur ki:
o ali cisimlərin və dünyanın mərkəzində Yer planeti durur;
o ali cisimlər heç zaman dəyişmir və heç zaman məhv olmur;
o ali cismi təşkil edən ünsürlər mahiyyət etibarilə qədimdir;
o bunların idarəediciləri nəfs və əqldir.
Bir sıra digər qrup mütəfəkkirlərə görə isə ali cismlərin idarə edilməsində mələklər fəal rol oynayırlar.
İstifadə olunmuş mənbə:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Continuation:
The philosopher:
o argued that the concept of a higher object refers to planets, stars, and heavens;
o stated that observation was needed in order to understand the existence of higher objects, and that the higher being was proved experimentally;
o like the peripatetics based on the beliefs of the ancient Greek and Eastern worldviews, accepted the idea that the sky was eight-layered.
Source used:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Ardı:
Filosof:
o ali cisim anlayışının planetlərə, ulduzlara, göylərə aid olduğunu irəli sürmüşür;
o bildirmişdir ki, ali cisimlərin varlığını dərk etməkdən ötrü müşahidəyə ehtiyac vardır və məhz eksperimental yolla ali varlıq isbat olunur;
o antik yunan və şərq dünyagörüşü əqidəsinə əsaslanan peripatetiklər kimi göyün səkkiz qatlı olması ideyasını qəbul etmişdir.
İstifadə olunmuş mənbə:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Continuation:
The philosopher believes that as a result of the ongoing process of new possible beings creation, possible beings can maintain their existence by penetrating from one form to another.
Based on the idea that the process of creation of a possible being consists of levels, the idea is put forward that this process has several levels.
These levels are classified as follows:
- higher objects;
- motives distinguished by the multiplicity of passions;
- and minds.
This division is based on the cognition degree of objects.
Source used:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Ardı:
Filosof hesab edir ki, yeni mümkün varlıqların daim davam edən yaranma prosesinin nəticəsində mümkün varlıqlar öz mövcudluğunu bir formadan digərinə nüfuz etməklə saxlaya bilirlər.
Mümkün varlığın yaranma prosesinin mərtəbələrdən ibarət olması ilə bağlı dünyagörüşünə əsalanaraq bu prosesin bir neçə mərtəbəli olması ideyası irəli sürülür.
Bu mərtəbələr aşağıdakı kimi təsnifləşdirilir:
- ali cisimlər;
- nəfslərin çoxluğu ilə fərqlənən hərəkət etdiricilər;
- və əqllər.
Bu bölgü cisimlərin idrak dərəcəsinə əsaslanır.
İstifadə olunmuş mənbə:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Continuation:
According to Nasreddin Tusi:
- there is no simple object on the ground;
- there is a closeness between the complex substances that form the basis of nature;
- in each of the four elements, matter and form took up abode;
- these substances are present in each element and form a unity.
The philosopher states that if this unity is abolished, the object will be destroyed, and a new object will be established in its place.
Source used:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Ardı:
Nəsrəddin Tusiyə görə:
- yer üzərində heç bir sadə cisim yoxdur;
- təbiətin əsasını təşkil edən mürəkkəb maddələr arasında yaxınlıq vardır;
- dörd ünsürün hər birinin tərkibində materiya və forma özünə məskən salmışdır;
- bu substansiyalar hər bir ünsürün tərkibində mövcuddur və vəhdət təşkil edir.
Filosof qeyd edir ki, bu vəhdət aradan qalxarsa cisim məhv olar, əvəzində isə yeni cisim bərqərar olacaqdır.
İstifadə olunmuş mənbə:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Continuation:
It is noted that Nasreddin Tusi was known as a Shiite peripatetic for his philosophical views. The philosopher considered the possible existence to be the real world.
According to philosophical historians who studied Tusi, there are four simple elements:
• fire;
• water;
• air;
• and land
caused the formation of complex objects.
Thus, complex beings such as minerals, plants, animals, etc. are derived from these four factors, which are based on the Eastern worldview.
Source used:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Ardı:
Qeyd olunur ki, Nəsrəddin Tusi fəlsəfi baxışlarına görə şiə peripatetiki kimi tanınmışdır. Filosof mümkün varlığı gerçək aləm hesab etmişdir.
Tusini tədqiq edən fəlsəfə tarixçilərinə görə, dörd sadə ünsür:
• od;
• su;
• hava;
• və torpaq
mürəkkəb cisimlərin yaranmasını şərtləndirmişdir.
Belə ki, əsası Şərq dünyagörüşündən qaynaqlanan bu dörd amildən minerallar, bitkilər, heyvanlar və s. kimi mürəkkəb varlıqlar meydana gəlmişdir.
İstifadə olunmuş mənbə:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Continuation:
N.Tusi had long discussions on this topic. Finally, by providing indirect evidence, he agreed with Farabi's thesis that "only unit can emerge from the real unit."
According to N.Tusi, who presented the explanation of possible existence:
o matter;
o forma;
o cisim;
o mind;
o and the soul
are the substances of a possible being.
Source used:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Ardı:
N.Tusi sözügedən mövzu barədə uzun müzakirələr aparmışdır. Nəhayət, dolayı sübutlar göstərməklə Fərabinin «həqiqi vahiddən yalnız vahid çıxar» tezisi ilə razılaşmışdır.
Mümkün varlığın izahını təqdim edən N.Tusiyə görə:
o materiya;
o forma;
o cisim;
o əql;
o və nəfs
mümkün varlığın substansiyalarıdır.
İstifadə olunmuş mənbə:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Continuation:
The peripateticists, who disagreed on the first possible beings arising from an essential being, came to the conclusion that their reasoning was correct in their explanations.
Nasreddin Tusi, on the other hand, defended the idea that in the process of emanation (the principle of the eternity of the world, the idea of the impossibility of creation from nothing) from the real unity, only a single result can be achieved.
The philosopher in his work of "Problem Solving" mentions the idea that a single being can create many things through mediation.
Source used:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Ardı:
Vacib varlıqdan yaranan ilk mümkün varlıqlar mövzusunda fikir ayrılığında olan peripatetiklər izahlarında ayrı-ayrılıqda öz mülahizələrinin doğru olmaları ilə bağlı nəticəyə gəlmişlər.
Nəsirəddin Tusi isə bu mövzuda gerçək vahiddən emanasiya (dünyanın əbədiliyi prinsipi, heç nədən yaranmanın qeyri-mümkünlüyü ideyası) prosesində yalnız vahid nəticə törəməsi fikrini müdafiə etmişdir.
Filosof vahid varlıqdan vasitəçilik yolu ilə çoxlu şeylər törəyə bilməsi ideyasını “Problemlərin həlli” adlı əsərində qeyd edir.
İstifadə olunmuş mənbə:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Continuation:
Nasreddin Tusi believed that:
possible beings need a first reason to exist and function;
this dependence causes them to become a result.
It should be noted that the subject of the first possible beings, whose unity is unequivocally accepted by all peripatetic philosophers, has been the subject of controversy from time to time.
Source used:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Ardı:
Nəsrəddin Tusi hesab edirdi ki:
mümkün varlıqlar mövcud olmaq, fəaliyyət göstərməkdən ötrü ilk səbəbə möhtacdırlar;
bu asılılıq onların nəticəyə çevrilməsini şərtləndirir.
Qeyd edək ki, vahidliyi bütün peripatetik fəlsəfə tədiqatçıları tərəfindən birmənalı şəkildə qəbul edilən vacib varlıqdan yaranan ilk mümkün varlıqlar mövzusu zaman-zaman mübahisə mövzusuna çevrilmişdir.
İstifadə olunmuş mənbə:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Continuation:
According to N.Tusi:
an important being is superior to a possible being;
does not exist in a possible being that exists in an necessary being;
the former is the cause and the latter is the result.
The philosopher believes that in a possible being, the cause-and-effect relationship does not rotate periodically. The cause-and-effect relationship in a possible being arises from the first cause, from the the necessary being.
Source used:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Ardı:
N.Tusiyə görə:
vacib varlıq mümkün varlıqdan üstündür;
vacib varlıqda mövcud olan mümkün varlıqda yoxdur;
əvvəlki səbəb, sonrakı isə nəticədir.
Filosof hesab edir ki, mümkün varlıqda səbəb və nəticə əlaqəsi periodik fırlanmır. Mümkün varlıqdakı səbəb və nəticə əlaqəsi ilk səbəbdən, vacib varlıqdan yaranır.
İstifadə olunmuş mənbə:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Continuation:
N. Tusi accepted that:
an important being is single (one);
the reality of possible beings is the essence of all that exists.
According to the philosopher, the necessary being is different and is ahead than possible being in terms of:
o degree;
o honor;
o time;
o place;
o and causality.
Source used:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Ardı:
N.Tusi qəbul edirdi ki:
Vacib varlıq təkdir;
Mümkün varlıqların gerçəkliyi mövcud olan bütün şeylərin mahiyyətindədir.
Filosofa görə vacib varlıq mümkün varlıqdan:
o mərtəbə;
o şərəf;
o zaman;
o məkan;
o və səbəbiyyət
etibarilə fərqlidir və öndədir.
İstifadə olunmuş mənbə:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Continuation:
Nasreddin Tusi also presented his ideas about:
important;
possible;
and impossible
beings in peripatetic philosophy.
According to the philosopher, a being based on the impossible is denied because it does not exist in reality.
Source used:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Ardı:
Nəsrəddin Tusi peripatetik fəlsəfədə varlığın:
vacib;
mümkün;
və qeyri-mümkün
varlığa bölünməsi mövzusuna dair ideyalarını da təqdim etmişdir.
Filosofa görə qeyri-mümkünə əsaslanan varlıq gerçəklikdə mövcud olmadığı üçün inkar olunur.
İstifadə olunmuş mənbə:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Continuation:
Philosophers note that Nasreddin Tusi always defended the ideas of his predecessors from non-peripatetic thinking.
In his works, the philosopher categorically denied that the material world could ever be destroyed. He firmly defended the idea that with the destruction of beings, only their shapes and characteristics would change, and that they would not necessarily disappear. He stated that when a being is destroyed, it takes on a new form and exists in that form.
Source used:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Ardı:
Fəlsəfə tədqiqatçıları belə qeyd edirlər ki, Nəsrəddin Tusi daim öz sələflərinin ideyalarını qeyri-peripatetik düşüncələrdən müdafiə etmişdir.
Filosof öz əsərlərində maddi aləmin nə vaxtsa məhv ola, yox ola biləcəyini təkidlə inkar etmişdir. O, varlıqların məhvi ilə onların yalnız forma və əlamətlərinin dəyişməsi, mütləq yoxa çıxmamaları ideyalarını möhkəm müdafiə etmişdir. Bildirmişdir ki, bir varlıq məhv olarkən yeni bir formaya keçməklə həmin formada mövcud olur.
İstifadə olunmuş mənbə:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Continuation:
Religious analysts have taken different approaches to this issue.
Proponents of the theory of creationism (the belief that the basic forms of life, the organic world, including humanity, were created by a divine, superhuman force), rejected the cause-and-effect relationship between Allah and creation, in contrast to peripateticism.
Proponents of theology, who claim that the necessary beings created possible beings by their own free will, have tried to prove that the world is not eternal.
Source used:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Ardı:
Bu mövzuda din təhlilçiləri tərəfindən fərqli yanaşmalar irəli sürülmüşdür.
Kreatsionizm (həyatın, üzvi aləmin əsas formalarının, o cümlədən bəşəriyyətin, ilahi, fövqəlbəşər qüvvə tərəfindən yaradıldığını göstərilən inam, konsepsiya) nəzəriyyəsini müdafiə edən kəlam tərəfdarları peripatetizimin (mənası gəzişərək öyrənənlər deməkdir) əksinə çıxaraq, Allahla yaradılanlar arasındakı səbəb-nəticə əlaqələrini inkar etmişlər.
Vacib varlığın mümkün varlıqları öz azad iradəsi ilə meydan çıxartdığını söyləyən kəlam tərəfdarları dünyanın əbədi olmadığını sübut etməyə çalşmışlar.
İstifadə olunmuş mənbə:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Continuation:
N.Tusi:
agreeing with the idea that the nafs is not a body, that is, that the soul is not a material being, it states that the nafs controls the whole body and is in complete union with the body in this regard;
emphasizes that the universe is eternal, puts forward the idea that there is no time difference between cause and effect, between an necessary being and a possible being.
Source used:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Ardı:
N.Tusi:
nəfsin cisim olmaması, yəni ruhun maddi varlıq olmaması fikri ilə razılaşaraq, nəfsin bütün bədəni idarə etdiyini, bu xüsusda bədənlə tam vəhdətdə olduğunu bildirir;
aləmin əzəli və əbədi olmasını vurğulayır, səbəb ilə nəticə arasında, vacib varlıqla mümkün varlıq arasında zaman fərqinin olmaması ideyalarını önə çəkir.
İstifadə olunmuş mənbə:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Continuation:
According to the philosopher:
- the concept of physicality is explained as a combination of attributes possessed by an object;
- since material substance is not simple, no physicality is simple;
- unlike physicality, the passion (nafs) is a simple being;
- although objects are complex, they can never contain two contradictory properties, but even though the nafs is a simple being, mutually contradictory properties can find a place in it.
Source used:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Ardı:
Filosofa görə:
- cismanilik anlayışı cismin malik olduğu atributların birləşməsi kimi izah edilir;
- cisimlər bəsit olmadığına görə heç bir cismanilik bəsit deyildir;
- cismanilikdən fərqli olaraq nəfs isə sadə varlıqdır;
- cisimlər mürəkkəb olsalar da heç bir zaman iki zidd xüsusiyyəti ehtiva edə bilməzlər, lakin nəfs sadə varlıq olmasına baxmayaraq onda qarşılıqlı zidd xüsusiyyətlər özünə yer tapa bilir.
İstifadə olunmuş mənbə:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Continuation:
Nasreddin Tusi says that objects consist of matter and form, as in the teachings of Aristotle. He classifies substances into two parts: simple and complex substances.
Defines what can be broken down as complex and what cannot be divided into simple substances.
According to the philosopher, all ordinary objects belong to a complex group. He reminds us that the matter he calls simple objects contains four factors of creation.
Source used:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Ardı:
Nəsrəddin Tusi Aristotelin təlimlərində olduğu kimi cisimlərin materiya və formadan ibarət olduğunu deyir. O, maddələri iki hissəyə təsnifləşdirir: sadə və mürəkkəb maddələr.
Parçalanması, bölünməsi mümkün olanları mürəkkəb, mümkün olmayanları isə sadə maddələr kimi müəyyən edir.
Filosofa görə, adi cisimlərin hamısı mürəkkəb qrupa aiddir. Sadə cisimlər adlandırdığı materyanın tərkibində isə dörd yaradılış amilinin olduğunu xatırladır.
İstifadə olunmuş mənbə:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Continuation:
As one of the proponents of this doctrine, Tusi believes that the existence of a possible being is obvious, as opposed to a necessary being. Thus, while there is a need to prove the existence of a necessary being, the existence of a possible being is clear.
In one of the philosophical centuries, our great poet and thinker Mohammad Fuzuli noted that the necessary being is simple in all respects. The mind is among the created. Therefore, the mind can understand only what comes after it, not what came before it.
Source used:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
Ardı:
Sözügedən doktrinanın tərəfdarlarından biri kimi Tusi hesab edir ki, zəruri varlıqdan fərqli olaraq mümkün varlığın mövcudluğu aşkardır. Belə ki, zəruri varlığın mövcudluğunun isbat olunmasına ehtiyac olduğu halda, mümkün varlığın mövcudluğu zahiridir.
Dahi şair mütəfəkkirimiz Məhəmməd Füzuli fəlsəfi əsrlərinin birində qeyd edir ki, zəruri varlıq bütün cəhətlərdən bəsitdir. Əql isə xəlq olunanlar sırasındadır. Ona görə də ağıl özündən əvvəlkini deyil, yalnız özündən sonrakıları dərk edə bilər.
İstifadə olunmuş mənbə:
http://www.anl.az/down/meqale/palitra/2019/mart/01.htm
