A126.2

Continuation:
Abstract thinking without feeling cognition, also feeling cognition without logical thinking is not complete. In this sense, feeling cognition and rational cognition are interconnected and united. However, in philosophy, a group of philosophers prefer the feeling cognition, while the other group prefer the rational thinking.
Those who prefer emotions and experiences gained through means are distinguished as supporters of empiricism, but those who prefer rational thinking as supporters of rationalism. As a result, the new era philosophers are divided into empiricists and rationalists.

A126.1

Ardı:
Həm mücərrəd təfəkkür hissi idraksız, həm də hissi idrak məntiqi təfəkkürsüz bitkin deyildir. Bu mənada hissi və rasional idrak bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqə və vəhdətdədir. Lakin, fəlsəfədə bir qrup filosoflar tərəfindən hissi idraka, digər qrup tərəfindən isə rasional idraka üstünlük verilmişdir.
Hisslərə və onlar vasitələrlə qazanılmış təcrübələrə üstünlük verənlər empirizm, rasional təfəkkürə üstünlük verənlər isə rasionalizm tərəfdarı kimi fərqləndirilir. Nəticədə, yeni dövr filosofları empirikçilərə və rasionalistlərə ayrılırlar.

A125.2

Continuation:
In philosophy, two types of mental outcome are distinguished:
 inductive;
 deductive.
In the inductive outcome the general conclusion is extracted from a few specifications. For example: The plant breathes. The animal breathes. The human breathes. Plants, animals, and human are living creatures. All living creatures breathe.
In the case of deductive outcome, the specific conclusion is extracted from general. For example: All living creatures breathe. The plant is living creature. The plant breathes.

A125.1

Ardı:
Fəlsəfədə əqlinəticənin əsasən iki tipi fərqləndirilir:
 induktiv;
 deduktiv.
İnduktiv əqlinəticədə bir neçə xüsusidən ümumi nəticə çıxarılır. Məsələn: Bitki nəfəs alır. Heyvan nəfəs alır. İnsan nəfəs alır. Bitki, heyvan, insan canlıdır. Bütün canlılar nəfəs alır.
Deduktiv əqlinəticədə isə ümumidən xüsusi nəticə çıxarılır. Məsələn: Bütün canlılar nəfəs alır. Bitki canlıdır. Bitki nəfəs alır.

A124.2

Continuation
Thinking is not consisting of concept and judgment only. Concept and judgments are chains of thinking. The whole (final) part of this chain is mantal outcome. Mantal outcome is a new and more important judgment extracted from the other judgments. These new judgments, that is mantal outcome leads to the growth and deepening of human knowledge. Because new knowledge has already been gained over previous knowledge. For example, human beings know that fish live in water. He also knows that omul is a fish. From here it comes to a conclusion that the omul is also living in water. This mental outcome can be considered as a simple, yet completed, thinking unit.

A124.1

Ardı:
Bitkin təfəkkür təkcə anlayışdan və hökmdən ibarət deyil. Anlayış və hökm təfəkkür zəncirinin həlqələridir. Bu zəncirin müəyyən bütöv (yekun) hissəsi isə əqlinəticədir. Əqlinəticə hökmlərdən çıxarılan yeni, daha əhəmiyyətli hökmdür. Bu yeni hökmlər, yəni əqlinəticələr bəşəri biliklərin artmasına, dərinləşməsinə səbəb olur. Çünki, artıq təsdiqini tapmış əvvəlki biliklər üzərində yeni biliklər yaranmış olur. Məsələn, bəşər bilir ki, balıqlar suda yaşayır. Onu da bilir ki, kütüm bir balıq növüdür. Buradan belə bir əqlinəticəyə gəlir ki, deməli, kütüm də suda yaşayır. Bu əqlinəticə sadə də olsa bitmiş təfəkkür vahidi hesab oluna bilər.

A123.2

Continuation:
The next stage in understanding of the reality is judgment. The opinion is expressed, judgment is given about things and processes during the judgment as a second basic form of abstract thinking. Something about relationships between concepts is either endorsed or rejected through judgment. Thus, the judgments consist of relationships between concepts.
For example, "Sparrow is not a predatory bird," "That sportman can run fast," and so on.
In judgment the concept that shows the subject of an idea is the subject of judgment. The concept that tells about that subject is called the predicate of the judgment.
For example, in the judgment of "Ali is a doctor", the "Ali" is the subject, and the "doctor" is a predicate of the judgment.
The judgmen that confirms something is a confessional judgment, and the judgmen that denies something is a rejectional judgment.

A123.1

Ardı:
Gerçəkliyin dərk olunmasının növbəti mərhələsi hökmdür. Mücərrəd təfəkkürün ikinci əsas forması olan hökm zamanı şeylər və proseslər barədə rəy bildirilir, hökm verilir. Hökm vasitəsilə anlayışlar arasındakı əlaqələr haqqında nəsə ya təsdiq edilir, ya da rədd edilir. Beləliklə, hökm anlayışlar arasında əlaqələrdən ibarətdir.
Məsələn, “Sərçə yırtıcı quş deyil”, “O idmançı sürətlə qaça bilir” və s.
Hökmdə fikrin predmetini göstərən anlayışa hökmün subyekti deyilir. Həmin predmet barədə xəbər verən anlayış isə hökmün predikatı adlanır.
Məsələn, “Əli həkimdir” hökmündə “Əli” hökmün subyekti, “həkim” isə predikatıdır.
Təsdiq edən hökmə iqrari, inkar edən hökmə isə inkari hökm deyilir.

A122.2

Continuation:
Concept is generalized expression form of idea. Concept express the total name of subject or event in the aggregate form of its:
- sign;
- feature;
- and quality.
For example, the concept of "plant" has been created by summarizing all the features inherent to all plants. At the same time, this concept includes the internal concepts (wood, grass, etc.).

A122.1

Ardı:
Anlayış fikrin ümumiləşmiş ifadə formasıdır. Anlayış vasitəsilə konkret predmet və ya hadisənin:
- əlamətinin;
- xassəsinin;
- keyfiyyətinin
məcmusu şəklində ümumi adı ifadə olunur.
Məsələn, bütün bitkilərə xas olan xüsusiyyətlər ümumiləşdirilərək “bitki” anlayışı yaradılmışdır. Bu zaman həmin anlayış mənaca iç anlayışları (ağac, ot və s.) özündə ehtiva edir.

A121.2

Continuation:
It is not possible to understand, to open the internal, more important relationships between things and events by only feeling cognition. So feelings are not able to see deep, true essence of these relationships. Only an experience-based, logical, abstract thinking, rational genius can grasp the deep essence of the problem, and realize it.
Logical cognition is shaped in the following forms:
 understanding
 judgment
 conjecture (mantal outcome).
These are considered the highest stage of cognition.

A121.1

Ardı:
Təkcə hissi idrakla predmet və hadisələr arasında daxili, daha əhəmiyyətli əlaqələri dərk etmək, açmaq mümkünsüzdür. Belə ki, hisslər bu əlaqələrin dərin, əsl mahiyyətini görməyə qadir deyil. Yalnız təcrübəyə əsaslanan, məniqi, mücərrəd təfəkkür, rasional idrak məsələnin dərin mahiyyətinə enə bilir, onu dərk edə bilir.
Məntiqi təfəkkür aşağıdakı formalarda təşəkkül tapır:
 anlayış
 hökm
 əqlinəticə.
Bunlar idrakın ali mərhələsi hesab olunur.

A120.2

Continuation:
By summarizing the various explanations given to thinking in philosophy, we can state the following definition:
Thinking is a generalized description or reflection of the futures and relationship of  things and events in the mind.
By bifurcate (duplicate) of things and events in the mind in the forms of:
 inward and outward;
 loneliness and generality
feelings pass to thinking.
In this sense, rich knowledge gains from the unity of feeling and thinking.

A120.1

Ardı:
Fəlsəfədə təfəkkürə verilən müxtəlif izahları ümumiləşdirərək belə bir tərif verə bilərik:
Təfəkkür şeylərin və hadisələrin xüsusiyyətlərinin və münasibətlərinin düşüncədə vasitəli, ümumiləşdirilmiş təsviridir, inikasıdır.
Predmetin (şeylərin və hadisələrin) dərkdə:
 batini və zahiri;
 təkliyi və ümumiliyi
formalarında ikiləşməsi ilə duyğular (hisslər) təfəkkürə (fikrə) keçir.
Bu mənada zəngin bilik məhz hiss və təfəkkürün vəhdətindən hasil olur.

A119.2

Continuation:
According to the dialectic, the feeling cognition is the door to logical thinking.
Dialectics (in Greek: "to argue") is an explanation method of the world by constant change, movement, struggle, and development.
Human beings increasingly understands the world just at the level of thinking. Humanity understands the world by thinking through abstraction and through creating its different image. Humanity attempts to discover deeper relationships between events and processes by the way of abstraction.

A119.1

Ardı:
Dialektikaya görə, hissi idrak məntiqi təfəkkür üçün qapıdır.
Dialektika (yunan dilində: “mübahisə etmək”) ətraf aləmin daimi dəyişiklik, hərəkət, mübarizə və inkişafla izah olunması üsuludur.
İnsan məhz təfəkkür səviyyəsində aləmi getdikcə daha dərindən dərk edir. Təfəkkür vasitəsilə insan aləmi mücərrədləşdirmələrlə, onun müxtəlif obrazını yaratmaqla dərk edir. Mücərrədləşdirmə yolu ilə insan hadisə və proseslər arasında daha dərin əlaqə və münasibətləri aşkar etməyə çalışır.

A118.2

Continuation:
People who go to the deeper ones are not content with the seeming nature of the issues. These people are eager to concentrate on the essence of events and processes and to grasp their true picture. At this time, cognition occurs in a rational cognitive stage, which is a higher step. Rational cognition is also called abstract thinking in philosophical literature.
Even do not thinking about any concrete issue or predmet is still considered an idea. Because the idea is in a working mode, as if it were out of the will. However, the person who does not think, he is in the greatest weakness.

A118.1

Ardı:
Daha dərin mətləblərə yönələn insanlar isə məsələlərin zahiri mahiyyəti ilə kifayətlənmirlər. Bu kəslər hadisə və proseslərin dərin mahiyyətinə yönəlməyə, onların həqiqi şəklini dərk etməyə can atırlar. Bu zaman idrak özünün daha ali pilləsi olan rasional idrak pilləsində baş verir. Rasional idrak fəlsəfi ədəbiyyatlarda mücərrəd təfəkkür kimi də adlandırılır.
Konkret hansısa məsələ, predmet barədə fikirləşməmək belə, yenə də fikir hesab olunur. Çünki fikir sanki iradədən kənar halda da özü-özlüyündə işlək rejimdədir. Lakin, iradi olaraq fikirləşməyən insan özünün maksimal zəiflik halındadır.

A117.2

Continuation:
The feeling cognition is formed by the direct contact of the person with the surrounding world. Forms of this cognitive type are:
 feeling;
 perception;
 and imagination.
Feeling cognition includes the visual images of subjects and processes in the human brain which are available for sense organs.
At the same time, the feeling cognition is not enough for comprehensive and fully understanding of reality by person. Because this type of cognition gives only seeming knowledge about events and processes.