Ən böyük irrasionallıq dərsi – dünyanın müharibə xərci (ardı)

ü 2012-ci ilin qiymətləndirmələrinə görə ümumdünya hərb xərcləri 1 trilyon 756 milyar $-a çatır;

ü Bu, 1998-ci ildən bəri ilk dəfə olaraq əvvəlki – 2011-ci ilin real göstəricisi ilə müqayisədə 0,4% azalmanı göstərir;

ü Ümumi məbləğ isə II Dünya Müharibəsi ilə 2010-ci il arasındakı bütün illərin göstəricilərindən yüksəkdir;

ü Bu, dünya ümumi daxili məhsulunun (ÜDM) 2,5%-nə bərabərdir və ya adambaşına təqribən 249$ deməkdir;

ü Ümumi məbləğin 81%-i ən yuxarı göstəricilərə malik 15 ölkənin payına düşür;

ü Qlobal maliyyə və iqtisadi böhranı əksər ölkələrdə bütün dövlət xərc istiqamətlərinin ixtisarı ilə nəticələnsə də, hərbi xərclər yenə də artmaqda davam etdi. Yalnız 2012-ci ildə ümumdünya hərb xərcləri kiçik miqyasda azaldı.

Qlobal sülh indeksi (2013)

www.globalissues.org

                           ən çox sülhpərvər                    ən az sülhpərvər

 

 

The biggest lesson of irrationality – spending of the world for wars (extension)

 

ü World military expenditure in 2012 is estimated to have reached $1.756 trillion;

ü This is a 0.4% decrease in real terms than in 2011 — the first fall since 1998;

ü The total is still higher than in any year between the end of World War II and 2010;

ü This corresponds to 2.5% of world gross domestic product (GDP), or approximately $249 for each person in the world;

ü The 15 countries with the highest spending account for over 81% of the total;

ü The global financial and economic crisis resulted in many nations cutting back on all sorts of public spending, and yet military spending continued to increase. Only in 2012 was a fall in world military expenditure noted — and it was a small fall.

Global Peace Index (2013)

www.globalissues.org

Ən böyük irrasionallıq dərsi – dünyanın müharibə xərci

Dünyanın hərbi xərcləri 1988-2012

(milyard dollar, 2011-ci ilin sabit qiymətləri ilə)

Ceyms Madison demişdir (XVIII əsr): “İctimai azadlığın bütünlüklə düşməni müharibələrdir, dəhşətlisi də budur ki, yəqin ona görə bunlar daha da çulğalanır və davam edir ki, biri digərinin rüşeyminə çevrilir. …Heç bir xalq bu davam edən savaşlar fonunda öz toxunulmaqlığını qorumağa qadir deyildir.”

The biggest lesson of irrationality – spending of the world for wars

 

James Madison said (XVIII century): “Of all the enemies to public liberty war is, perhaps, the most to be dreaded because it comprises and develops the germ of every other. … No nation could preserve its freedom in the midst of continual warfare.”

Rasional seçim nəzəriyyəsinə nümunələr

Rasional seçim ən çox faydalılığın əldə edilməsinə imkan verən seçim hüququdur (imkanıdır).

Nümunə 1

Seçim A: Film seyr etmək sənə nəticə etibarilə 5 vahid fayda verir.
Seçim B: Konsertə getmək sənə nəticə etibarilə 10 vahid fayda verir. Nə qədər ki, 10 5-dən böyükdür, sən ikinci seçimə (B seçiminə) üstünlük verəcəksən.


Nümunə 2

Seçim A: Sən 30 000 dəyərində A motosikletini alırsan. O, çox yaxşı görünüşə malikdir, lakin, hər vahid istismar saatı üçün 2 vahid texniki qulluq tələb edir.
Seçim B: Sən 10 000 dəyərində B motosikletini alırsan. O, çox yaxşı görünüşə malik deyil, əsasən plastik kütlədən hazırlanmışdır, lakin yaxşı şütüyür, sabit texniki qulluq tələb etmir.

Bu halda istənilən seçim rasionaldır, lakin bu, faydalılıq meyarlarından asılıdır.

 

İstinad: http://answers.yahoo.com-un bəzi materiallarından istifadə olunmuşdur.

Ağanemət Ağayev

Examples of Rational Choice Theory

Rational choice is the option that gives the most utility. Utility meaning what gives the most happiness.

Example 1

Option A: Watching a movie gives you totally 5 units of utility.
Option B: Going to a concert gives you totally 10 units of utility.
Since 10 is greater than 5, you will choose the second option (Option B).


Example 2

Option A: You buy a motorcycle A for 30,000. It looks very good, but requires 2 hours of maintenance per hour of riding time.
Option B: You buy a motorcycle B for 10,000. It doesn’t look very good, but runs good, doesn't require constant maintenance but is made mostly of plastic.

Any choice is rational, but it depends on utility criteria.

 

Footnote: Some materials is from http://answers.yahoo.com

Aghanemat Aghayev

GAME OF “RATIONAL CHOICE”

Terms:

A and B are suspect persons.

They are under arrest and interrogated separately.

Everyone’s future depends on everyone’s behavior (refutation or confession)

In this situation all choices are accepted rationally.

 

				A	B
State 1			Behavior	confession	refutation
			Outcome	1 year arrest	free
State 2		Behavior		confession	confession
		Outcome		3 years arrest	3 years arrest
State 3	Behavior			refutation	refutation
	Outcome			5 years arrest	5 years arrest

“RASİONAL SEÇİM” OYUNU

Şərtlər:

A və B eyni cinayətdə şübhəli bilinən şəxslərdir.

Onlar ayrı saxlanılır və ayrı dindirilir.

Hər birinin aqibəti həm özünün, həm də digərinin davranışından (təkzib və ya etirafından) asılıdır.

Bu halda hər birinin seçimi rasional qəbul olunur.

 

				A	B
1-ci hal			davranış	etiraf	təkzib
			nəticə	1 il həbs	azadlıq
2-ci hal		davranış		etiraf	etiraf
		nəticə		3 il həbs	3 il həbs
3-cü hal	davranış			təkzib	təkzib
	nəticə			5 il həbs	5 il həbs

Schools of the Rational Choice Theory

	Public Choice Theory		Social Choice Theory
	School of Chicago	School of Virginia
Main thesis	Self-regulating market and optimal choice under the certain restrictions	Optimal choice of restriction (The order of games)	Combination of logical order of individual choice in order to establish the social welfare function
Main accent	Market success	Insolvency of policy	Political success and (or) market insolvency
Well-known representatives	M.Friedman, R.Coase, J.Stigler, H.Bekker, R.Posner, S.Pilchman, G.Luice	J. Bjukenen, U.Nutter, R.Vining, L.Iger, C.Brennan, U.Bush, R.Vagner, G.Tallok, D.Muller, R.Tollison	A.Bergson, K.Errou, A.Sen, J.Romer, J.Elster, K.Moen

Source:: R.Shwery “Rational Choice Theory: universal means or economic imperialism?”

 Aghanemat Aghayev

Rasional seçim nəzəriyyəsinin məktəbləri

	İctimai seçim nəzəriyyəsi		Sosial seçim nəzəriyyəsi
	Çikaqo məktəbi	Vircinya  məktəbi
Əsas postulatlar	Özünütənzimləyən bazar və qoyulmuş məhdudiyyətlər çərçivəsində optimal seçim	Məhdudiyyətin optimal seçimi (oyunlar qaydası)	Fərdi üstüntutmanın (seçimin) məntiqi ardıcıllığının birləşdirilməsi (ümumiləşdirilməsi) məqsədilə ictimai rifah funksiyasının qurulması
Əsas vurğu	Bazar müvəffəqiyyəti	Siyasətin iflası	Siyasi müvəffəqiyyət və (və ya) bazarın iflası
Tanınmış nümayəndələri	M.Fridman, R.Kouz, C.Stiqler, Q.Bekker, R.Pozner, S.Pelçman, Q.Lyuis	C.Byukenen, U.Natter, R.Vayninq, L.İqer, C.Brennan, U.Buş, R.Vaqner, Q.Tallok, D.Myuller, R.Tollison	A.Berqson, K.Errou, A.Sen, C.Ryomer, C.Elster, K.Moen

Mənbə: Швери Р. “Теория рационального выбора: универсальные средства или экономический империализм?”

 

Ağanemət Ağayev