A270.2

 Continuation:

According to philosophical historians, the Islamic thinker Ghazali was able to present religion completely independently of science and metaphysics. Of course, when we say religion here, we should not mean a single, absolute truth religion, but rather the religious teachings of the time, the dominant religious doctrines.

It is noted that, unlike Kant, Ghazali introduced a religious-mystical experience to society by putting a door on the limited framework of the mind. As a similarity, it is emphasized that both Ghazali and Kant drew a line between rational thinking and religion.

In fact, presenting religion separately from rational thinking does not in itself correspond to the true nature of religion.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A270.1

 Ardı:

Fəlsəfə tarixçilərinə görə, İslam mütəfəkkiri Qəzali dini elmdən və metafizikadan tamamilə müstəqil şəkildə təqdim edə bilmişdir. Təbii ki, burada din deyəndə vahid, mütləq həqiqət dini deyil, daha çox dövrün dini təlimləri, hakim dini doktrinalar nəzərdə tutulmalıdır.

Qeyd olunur ki, Kantdan fərqli olaraq Qəzali ağlın, təfəkkürün məhdud çərçivəsinə bir qapı qoyaraq dini-mistik təcrübəni cəmiyyətə təqdim etmişdir. Oxşaq cəhətlər kimi isə vurğulanır ki, həm Qəzali, həm də Kant rasional təfəkkür ilə din arasında sərhəd qoymuşlar. 

Əslində isə dini rasional təfəkkürdən ayrı təqdim etmək özü-özlüyündə dinin həqiqi mahiyyətilə uyğun gələ bilməz.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A269.2

 Continuation:

Sources on the history of philosophy state that the decisive step in the diversification of ideas was the complete formation of the attitude to the divine revelation as the dominant source of the time.

In this regard, the philosophical doctrines of Ghazali and Kant are compared.

It is said that Kant did not accept the opportunity to know Allah because he acted in accordance with his principles.

Ghazali, on the other hand, turned to mystical practice as if because he could not rely on the analysis of thought, and found an independent content for religion there.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A269.1

 Ardı:

Fəlsəfə tarixi ilə bağlı mənbələrdə qeyd olunur ki, ideyaların şaxələnməsi məsələsində həlledici addım dövrün hakim mənbəyi olan İlahi vəhyə münasibətin tam olaraq formalaşması olmuşdur.

Bununla bağlı Qəzali və Kantın fəlsəfi doktrinaları müqayisə edilir. 

Bildirilir ki, Kant öz prinsiplərinə uyğun gələn formada hərəkət etdiyi üçün Allahı tanıma imkanını qəbul etməzdi. 

Qəzali isə guya düşüncə analizinə bel bağlaya bilmədiyi üçün mistik təcrübəyə yönəlmiş və orada din üçün müstəqil bir məzmun tapmışdır.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A268.2

 Continuation:

Researchers and experts in the history of philosophy believe that cognition, religion, and similar teachings are in fact united in one source. Regardless of the basic idea on which it is based, the geographical space in which it is created and formed, that original idea gradually develops and is divided into branches.

In this sense, it is not accidental, but even necessary, that there is a common line of idea, similarities between the various forms in which the basic idea is manifested.

It is as if a certain group of ideas and approaches are falling apart from a single source, like the rays of the sun, and are becoming more and more distant.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A268.1

 Ardı:

Fəlsəfə tarixi üzrə tədqiqatçı və mütəxəssislər belə hesab edirlər ki, idrak, din və bu kimi təlimlər əslində bir mənbədə birləşir. Əsaslandığı təməl ideyadan, yarandığı və təşəkkül tapdığı coğrafi məkandan asılı olmayaraq həmin ilkin ideya tədricən inkişaf edir, qollara ayrılır.

Bu mənada təməl ideyanın təzahür etdiyi müxtəlif formalar arasında ümumi ideya xəttinin, oxşar cəhətlərin olması təsadüfi deyil, hətta zərurətdir.

Sanki, müəyyən qrup ideya və yanaşmalar günəşin şüaları kimi bir mənbədən çıxıb dağılır, getdikcə daha çox aralanırlar.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A267.2

 Continuation:

Thus, according to Sufism, Allah is the creator of the:

 single Truth;

 knowledge;

 and the idea.

The path to the primary cause is, first of all, the person himself and the environment in which he comes into contact.

Analysis of medieval philosophical teachings shows that the process of separating sources from antiquity has not yet intensified.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A267.1

 Ardı:

Beləliklə, Sufiliyə görə Allah:

 tək Həqiqətin;

 biliyin;

 ideyanın

yaradanıdır.

İlkin səbəbiyətə aparan yol isə ilk növbədə insan özü və onun təmasda olduğu ətraf mühitdir.

Orta əsr fəlsəfi təlimlərin təhlili göstərir ki, qədim dövrdən gələn mənbələrin bir-birindən ayrılması prosesi hələ kəskinləşməmişdir.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A266.2

 Continuation:

According to the thinker, Allah, the original cause of creation, does His work with will and love.

Another Eastern thinker, Ibn Arabi, states:

- There is no creature that the eye sees, the source and essence of which is not the Truth;

- All existence is a manifestation of one being, that is, the Truth;

- The existence and development of the whole world takes place within that being.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A266.1

 Ardı:

Mütəfəkkirə görə, yaradılışın ilkin səbəbiyyəti olan Allah işini iradə və məhəbbətlə görür.

Başqa bir Şərq mütəfəkkiri İbn Ərəbi qeyd edir ki:

- Gözün gördüyü elə bir məxluq yoxdur ki, onun mənbəyi və zatı Haqq olmasın;

- Bütün mövcudat bir vücudun, yəni Haqqın təzahürüdür;

- Bütün aləmin mövcudluğu və inkişafı həmin vücudun daxilində (əhatəsində) baş verir.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A265.2

 Continuation:

According to the Islamic philosopher Miyanaji:

- Allah is the reason for the existence of every creature;

- No being other than Allah has a real essence and existence;

- But He is not a link in the chain of cause and effect, but the creator of this chain;

- He is an important being who gives rise to possible beings;

- It is a substance that forms the essence of possible beings.

Thus, Allah, as the true essence, is the origin and root of all things, in other words, the primary causality for all creation.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A265.1

 Ardı:

İslam filosofu Miyanəciyə görə:

- Hər bir məxluqun var olmasına səbəb Allahdır;

- Allahdan başqa heç bir varlığın həqiqətən zatı və varlığı yoxdur;

- Fəqət O, səbəb-nəticə zəncirinin bir halqası deyil, bu zəncirin yaradanıdır;

- O, mümkün varlıqlara vücud verən vacib varlıqdır;

- Mümkün varlıqların mahiyyətini təşkil edən substansiyadır.

Beləliklə, Allah əsl cövhər kimi bütün şeylərin əsli və köküdür, başqa sözlə, bütün yaradılışın ilkin səbəbiyyətidir.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A264.2

 Continuation:

Thus, according to unity, which is the basic principle of Sufism, Allah is the only true being.

Allah's creations:

 arise from nothingness and go to nothingness;

 are subject to external will in their creation;

 took their essence and truths from another being.

According to the above-mentioned characteristics, creatures are relative and do not have the same essence and reality as the reflection in a mirror.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A264.1

 Ardı:

Beləliklə, Sufilikdə təməl prinsip olan vəhdət əl-vücuda görə Allah yeganə həqiqi varlıqdır.

Allahın yaratdıqları:

 yoxluqdan yaranıb yoxluğa gedirlər; 

 yaradılışlarında kənar iradəyə tabedirlər;

 mahiyyət və həqiqətlərini başqa varlıqdan almışlar.

Sadalanan xüsusiyyətlərinə görə yaradılışlar nisbi, güzgüdəki əks kimi zata və həqiqətə malik olmayan varlıqdırlar.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A263.2

 Continuation:

Sufism is one of the most distinguished philosophical movements in the East.

According to this worldview:

 There is a world of the unseen, where everything material and immaterial is formless, but potentially a place of power;

 A person who is aware of the essence and secrets of the unseen world can learn important truths directly.

According to this philosophical trend, man is a microcosm that contains the whole macrocosm.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A263.1

 Ardı:

Şərqdə təşəkkül tapmış fəlsəfi cərəyanlar arasında öz xüsusi mövqeyi ilə fərqlənənlərdən biri də “Təsəvvüf”dür. 

Bu dünya görüşünə görə: 

 maddi və qeyri-maddi hər şeyin formasız, ancaq potensial şəkildə olduğu qüvvət məkanı olan qeyb aləmi mövcuddur;

 qeyb aləminin mahiyyətinə və sirlərinə vaqif olan insan vasitəsiz olaraq mühüm həqiqətləri öyrənə bilər.

Bu fəlsəfi cərəyanda hesab olunur ki, insan bütöv makrokosmu özündə ehtiva edən bir mikrokosmdur.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A262.2

 Continuation:

“Noqtaviler” (“dot”s):

 accepted religious principles;

 were considered one of the Islamic trends;

 were supporters of the idea of human perfection with religious knowledge;

 along with all this, they accepted nature as the main source, the primary causality, leading to the truth.

Historical sources state that this philosophical trend did not last long because it was separated from the ruling ideology of the time, and soon collapsed without finding active followers.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A262.1

 Ardı:

Nöqtəvilər:

 dini prinsipləri qəbul etmişlər;

 İslam cərəyanlarından biri hesab edilmişlər;

 dini biliklərlə insanın kamilləşməsi ideyasının tərəfdarlarından olmuşlar;

 bütün bunlarla yanaşı həqiqətə aparan əsas mənbə, ilkin səbəbiyyət kimi təbiəti qəbul etmişlər.

Tarixi mənbələrdə qeyd olunur ki, bu fəlsəfi istiqamət dövrün hakim ideologiyasından ayrı düşdüyü üçün uzunömürlü olmamış, özünə fəal davamçılar tapmayaraq tezliklə süquta uğramışdır.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A261.2

 Continuation:

Interesting views on the perception of truth and the approach to the primary causality are also found in the “noqtaviler”s ("dots") trend. It is noted that this philosophical movement was created by Mahmoud Gilani in the 15th century.

According to their approaches:

 all beings are united;

 unity is at the point;

 the point is the ground (earth).

That is, nature is both the beginning and the end of cognition.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A261.1

 Ardı:

Həqiqətin dərki, ilkin səbəbiyyətə yanaşma mövzusunda maraqlı baxışlara həmçinin “nöqtəvilər” cərəyanında rast gəlinir. Qeyd olunur ki, sözügedən fəlsəfi cərəyan XV əsrdə Mahmud Gilani tərəfindən yaradılmışdır.  

Onların yanaşmalarına görə:

 bütün mövcudat vəhdətdədir;

 vəhdət nöqtədədir;

 nöqtə isə torpaqdır.

Yəni, təbiət idrakın həm başlanğıc, həm də son nöqtəsidir.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A260.2

 Continuation:

Despite the dominant position of Islam especially in the East the philosophical views of earlier times have not yet completely disappeared.

Among them such as retail and small philosophical flows: 

 brahmanism;

 mulhid (the one who denies);

 naturalist;

 emotional (believing in the sense organs);

 zindik;

 dahriyya

who accept nature as the only source of creation. 

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A260.1

 Ardı:

Xüsusən Şərqdə İslam dinin hakim mövqeyinə rəğmən daha qədim dövrlərin fəlsəfi görüşləri hələ də tam aradan getməmişdir. 

Bu sırada təbiəti yaradılışın yeganə mənbəyi olaraq qəbul edən:

 bərahimə (brahmanizm);

 mülhid (inkar edən);

 tabiiyyun (təbiətşünas);

 hissiyun (hiss orqanlarına inanan);

 zindiqlik;

 dəhriyyə (zamançılıq)

kimi pərakəndə və kiçik fəlsəfi cərəyanları göstərmək olar.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A259.2

 Continuation:

According to the teachings of this Islamic movement, the Imam:

- is the link between the God and people;

- is a guide that informs mankind about all kinds of science.

It is said that the way to knowledge in this world is always open, because a believing Master has been sent to the world. The Imam's knowledge is natural and supernatural. They can give people as much religious knowledge as they consider important. It is impossible to achieve effective knowledge without the help of the Imam.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A259.1

 Ardı:

Bu islami cərəyanın təlimlərinə görə İmam:

- Allahın insanlarla əlaqələndiricisidir;

- bəşəriyyəti hər cür elmdən agah edən bələdçidir.

Qeyd olunur ki, bu dünyada biliyə yol həmişə açıqdır, çünki dünyaya mömin Müəllim göndərilmişdir. İmamın biliyi təbii və fövqəltəbiidir. Onlar insanlara özlərinin zəruri və vacib bildiyi qədər dini bilik verə bilərlər. İmamın vasitəsi olmadan effektli biliyə çatmaq mümkün deyildir.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A258.2

 Continuation:

According to another philosophical movement called Ismailism, which was formed in the IX-XI centuries, human:

- has divine attributes and qualities;

- is a carrier of divine mysteries.

Here the principle of imamship (imamilik) with immortal and divine qualities is accepted and taught:

- the basis of knowledge belongs only to the Imam;

- the reason for the existence of the Imam is the ultimate cause of every being.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A258.1

 Ardı:

IX-XI əsrlərdə təşəkkül tapan, ismaililik adlanan digər bir fəlsəfi cərəyana görə insan:

- ilahi sifətlərə və keyfiyyətlərə malikdir;

- ilahi sirlərin daşıyıcısıdır.

Burada ölümsüz və ilahi keyfiyyətlərə malik imamilik prinsipi qəbul edilir və təlim olunur ki:

- biliyin əsası yalnız İmama xasdır;

- İmamın varlığının səbəbi hər bir varlığın son səbəbidir.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A257.2

Continuation:

The ideas put forward by the thinker are interpreted by analysts as follows:

- human contains the secrets of the material and spiritual worlds;

- in this sense, man is a microcosm;

- in this sense, man is a source of irrational knowledge.

According to Fazlullah Naimi:

- human is immortal both as a speaker and as a bearer of the divine spirit;

- all the qualities of Allah are immortal, and those qualities are inherent in human;

- but human is ignorant of these truths;

- by realizing oneself, human is able not only to understand all the mysteries of the universe, but also to become Allah.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A257.1

 Ardı:

Mütəfəkkirin irəli sürdüyü ideyalar təhlillçilər tərəfindən belə şərh olunur ki:

- insan maddi və ihahi aləmlərin sirlərini özündə ehtiva edir;

- bu baxımdan insan mikrokosmosdur;

- bu mənada insan irrasional biliklərin mənbəyidir.

Fəzlullah Nəimiyə görə:

- insan həm natiq kimi, həm də ilahi ruhun daşıyıcısı kimi ölümsüzdür;

- Tanrının bütün keyfiyyətləri ölümsüzdür və o keyfiyyətlər insana xasdır;

- lakin, insan cahilliyindən bu həqiqətlərdən xəbərsizdir;

- insan özünü dərk etməklə nəinki kainatın sirlərinin hamısını anlamaq, hətta Tanrıya çevrilə bilməyə qabildir.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A256.2

 Continuation:

The concept of unity, the idea of monotheism (tovhid), which is the basis of Islamic philosophy, is reflected in the works of various thinkers.

One of these philosophical directions was related to Hurufism. In the teachings of Fazlullah Naimi, the founder of Hurufism following ideas as:

 all names are 32;

 all things derive their existence from 32 letters;

 letters and words are inseparable from a perfect person;

 the spirit and the letter are the same

are put forward.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A256.1

 Ardı:

İslam fəlsəfəsinin əsasını təşkil edən vahidlik konsepsiyası, tövhid ideyası müxtəlif mütəfəkkirlərin əsərlərində yer almışdır. 

Bu fəlsəfi istiqamətlərdən biri də hürufiliklə bağlı olmuşdur. Hürufiliyin banisi Fəzlullah Nəiminin təlimlərində: 

 bütün adlar 32-dir;

 bütün şeylər varlığını 32 hərfdən almışdır;

 hərf və kəlam kamil insandan ayrılmazdır;

 ruh və hərf eynidir

kimi ideyalar irəli sürülür.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A255.2

 Continuation:

As can be seen from most sources, in the views of philosophers, the path to holiness and perfection is open not only to the chosen personalities, but also potentially to each person.

Man attains perfection when he is united with the highest infinity - Allah. In this case, man can be a source of true knowledge.

According to a number of philosophers, the center of gravity in this matter later gradually shifted from human to nature. Human began to be studied only as a part of it, as a material being.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A255.1

 Ardı:

Əksər mənbələrdə göründüyü kimi, filosofların görüşlərində yalnız seçilmiş şəxsiyyətlər deyil, potensial olaraq hər bir şəxs üçün müqəddəslik, kamillik yolu açıqdır.

İnsan məhz ali sonsuzluqla - Allahla vəhdətdə olduğu zaman kamilliyə yetişmiş olur. Bu halda insan həqiqi biliyin mənbəyi ola bilir.

Bir sıra fəlsəfə tədqiqatçılarına görə, sonralar bu məsələdə ağırlıq mərkəzi tədricən insandan təbiətə tərəf keçmişdir. İnsan yalnız onun bir hissəsi olaraq, maddi varlıq kimi tədqiq edilməyə başlanılmışdır.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A254.2

 Continuation:

The following interesting views of some philosophers can be noted in terms of their attitude to the Absolute Truth, the primary causality:

According to M. Eckhart, Allah is in everything, but many do not know it, those who understand it know, therefore, man is more virtuous than other creatures.

The thinker thinks that if I understand Him directly, I am Him, and He is me.

According to Hegel, Allah is Allah only as He knows Himself, and His knowledge of Himself later is His self-awareness in human.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A254.1

 Ardı:

Mütləq Həqiqətə, ilkin səbəbiyyətə münasibətləri baxımından bəzi filosofların aşağıdakı maraqlı fikirlərini qeyd etmək olar: 

M.Ekxarta görə, Allah hər şeydədir, lakin bunu çoxu bilmir, bunu dərk edən bilir, buna görə də insan digər yaradılanlardan daha fəzilətlidir.

Mütəfəkkir belə hesab edir ki, mən Onu vasitəsiz dərk edirəmsə, Mən O oluram, O isə mən.

Hegelə görə isə Tanrı yalnız özünü tanıdığı qədər Tanrıdır, Onun özü haqqında biliyi daha sonra Onun insanda özünüdərkidir.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A253.2

 Continuation:

It is possible to observe different directions in the aspect mentioned in the worldviews of religious philosophers.

For example:

 According to one approach, a person should follow the path he has been invited to follow and become spiritually pure, like the chosen ones;

 According to another approach, one must discover and possess the perfect person within himself through chosen personalities.

According to the followers of the first direction, only the chosen personalities are the bearers of divine mysteries. According to others, this supreme blessing or potential is given to every person, it is only necessary to understand it.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A253.1

 Ardı:

Din filosoflarının dünyagörüşlərində qeyd olunan aspektdə müxtəlif istiqamətlər müşahidə etmək mümkündür. 

Məsələn:

 bir yanaşmaya görə, insan seçilmiş şəxsiyyətlərə bənzəməklə onun dəvət etdiyi yolla gedib mənəvi saflığa çatmalı;

 başqa bir yanaşmaya görə, seçilmiş şəxsiyyətlər vasitəsilə öz içindəki kamil insanı kəşf etməli və ona sahib olmalıdır.

Birinci istiqamətin davamçılarına görə yalnız seçilmiş şəxsiyyətlər ilahi sirlərin daşıyıcısıdır. Digərlərinə görə isə bu ali nemət, yaxud potensial hər bir şəxsə verilmişdir, sadəcə bunu dərk etmək lazımdır.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A252.2

 Continuation:

This dualism is important for the spiritual progress of the followers of religion. So, on the one hand, there is a pure example ahead, a higher model of humanity. Following this example makes it easier to achieve spiritual purity from a practical point of view.

On the other hand, these chosen personalities, no matter how high their spiritual heights, are human in form and essence, they are one of them.

This feature shows that these examples are available against the background of the difficulties of the path to spiritual purity.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A252.1

 Ardı:

Qeyd etdiyimiz bu dualizm din ardıcıllarının mənəvi, ruhi tərəqqisi üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Belə ki, bir tərəfdən qarşıda pak nümunə, bir ali insanlıq modeli vardır. Həmin nümunəyə oxşamaqla ruhi paklığa praktiki baxımdan nail olmaq asanlaşır.

Digər tərəfdən isə həmin seçilmiş şəxsiyyətlər nə qədər uca mənəvi zirvədə qərar tutsalar da forma və mahiyyət etibarilə insandırlar, hamıdan biridirlər.

Bu xüsusiyyət mənəvi saflığa gedən yolun çətinlikləri fonunda həmin nümunələrin əlyetərli olmasını göstərir.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A251.2

 Continuation:

According to the philosophy of religion, the leaders (prophets, imams, their true followers, etc.) who are presented by the absolute True have two important characteristics. These qualities complement their supreme, sacred nature. Thus:

- first, they are people who have chosen human qualities, who are superior to ordinary human beings, in other words, they give examples;

- secondly, no matter how high they are, they are human in form and essence, whoever they are.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A251.1

 Ardı:

Dinin fəlsəfəsinə görə mütləq Həqiqət tərəfindən təqdim edilən lider şəxsiyyətlər (peyğəmbərlər, imamlar, onların həqiqi tərəfdarları və s.) iki mühüm xüsusiyyəti özündə ehtiva edir. Həmin xüsusiyyətlər onların ali, müqəddəslik mahiyyətini tamamlayır. Beləliklə:

- birincisi, onlar seçilmiş insani keyfiyyətləri daşıyan, məqamları adi bəşər məqamlarından üstün olan şəxslərdir, başqa sözlə nümunələrdirlər;

- ikincisi, nə qədər ali məqam sahibi olsalar da forma və mahiyyət etibarilə insandırlar, hamıdan biridirlər.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A250.2

 Continuation:

Along with nature, human, who is a part of creation, is also a means of realizing the absolute truth, the primary causality.

All celestial religions consider human to be the embodiment of the first truth, the image that bears his face. At the same time, in these approaches, human is not only a means of reflecting the truth, but also the highest creation that expresses the truth. Because in the teaching of these schools, the whole of creation, even every little thing are the means of primary causality, expressing the Creator. Human is the highest model, the most obvious example of this mechanism.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A250.1

 Ardı:

Yaradılmışların bir hissəsi olan insan da təbiətlə yanaşı mütləq həqiqətin, ilkin səbəbiyyətin dərkinə aparan bir vasitədir. 

Bütün səmavi dinlər insanı ilk həqiqətin təcəssümü, onun sifətlərini daşıyan obrazı hesab edirlər. Eyni zamanda bu yanaşmalarda insan nəinki haqqı əks edən vasitədir, o, haqqı ifadə edən ən ali yaradılışdır. Çünki, bu məktəblərin təlimində bütün yaradılış aləmi, hətta hər bir kiçik əşya da ilkin səbəbiyyəti, Yaradanı ifadə edən vasitədir. İnsan isə bu mexanizmin ən ali modeli, ən bariz nümunəsidir.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A249.2

 Continuation:

According to the philosopher, in human thought, the primary cause, that is, the Creator, is perceived as a single point. In fact, it is impossible to imagine the point. Because the point here is to imagine a being without dimension.

Therefore, in order to achieve this idea, it is accepted that He can only be understood in the form of a line (a set separated from a point).

In this sense, according to the schools of philosophy that advance this perception, the primary causality and the world of beings arising from it are in unity.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A249.1

 Ardı:

Filosofa görə, insan düşüncəsində ilkin səbəbiyyət, yəni Yaradan bir vahid nöqtə kimi qəbul edilir. Nöqtəni isə təsəvvür etmək əslində mümkün deyildir. Çünki, burada məsələ ölçüsü olmayan bir varlığı təsəvvür etməkdir. 

Ona görə də həmin təsəvvürə nail olmaq üçün Onun yalnız xətt (nöqtədən ayrılan çoxluq) şəklində dərk edilə biləcəyi qəbul edilmişdir.

Bu mənada sözügedən idrakı irəli sürən fəlsəfə məktəblərinə görə ilkin səbəbiyyət və ondan yaranan varlıq aləmi biri-birindən ayrılmazdırlar. 

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A248.2

 Continuation:

A group of schools of philosophy generally do not accept the dualism of the universe and primordial causation. According to their understanding, the entire universe is within the Creator and is in no way separate from him. He encompasses everything.

The 15th-century German philosopher Nikolai Kuzanli notes that the universe is a manifestation of God, just as the line is the opening of a point.

According to the philosopher:

 the universe was created in the image of the Creator;

 The Creator is in everything, in union with the universe;

 all creation is in the Creator.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A248.1

 Ardı:

Bir qrup fəlsəfə məktəbləri varlıq aləmi və ilkin səbəbiyyət dualizmini ümumiyyətlə qəbul etmir. Onların idrakına görə, bütün yaradılış aləmi Yaradanın içindədir, ondan heç bir mənada ayrı deyildir. O, hər şeyi əhatə edir.

XV əsr alman filosofu Nikolay Kuzanlı qeyd edir ki, xətt nöqtənin açılışı olduğu kimi kainat da Allahın təzahürüdür.

Filosofa görə:

 kainat Yaradanın surətində yaradılmışdır;

 Yaradan kainatla vəhdətdə var olmaqla hər bir şeydədir;

 bütün yaradılış da Yaradanın içindədir.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A247.2

 Continuation:

According to those schools, the initial causality for this development, which began with creation, was not created. That initial causality is gradually flows…

Thus, the existence of three divisions in the universe is noted:

 Creator;

 ideas;

 separate things.

In philosophy, too, the initial causality is considered incomprehensible. The created are the symbols and means that bring us closer to His understanding. In this sense, it is by understanding the mysteries of the universe that one can near the Creator.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A247.1

 Ardı:

Həmin məktəblərə görə, yaradılışla başlayan bu inkişafda ilk səbəbiyyət özü yaradılmamışdır. Həmin ilk səbəbiyyət mərhələ-mərhələ axır… 

Beləliklə ki, varlıq aləmində üç bölmənin varlığı qeyd olunur:

 Yaradan;

 ideyalar;

 ayrı-ayrı şeylər. 

Fəlsəfədə də ilkin səbəbiyyətin özü dərk edilməz hesab edilir. Yaradılmışlar isə Onun dərkinə yaxınlaşdıran rəmzlər, vaitələrdir. Bu mənada ki, məhz varlıq aləminin sirləri dərk edilməklə Yaradana yaxınlaşmaq olar.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A246.2

 Continuation:

This line of diversification and development of knowledge and science, which continued in the Middle Ages, undoubtedly dates back to antiquity. It's just that it accelerated in the Middle Ages.

With the revelation of the last heavenly revelation, a clear and firm point of view was established in cognition, philosophy and the approach to truth. In medieval Western schools of philosophy, the development of the world was described as a circular motion that began with Allah and returned to Allah.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A246.1

 Ardı:

Orta əsrlərdə davam edən bilik və elm sahələrinin bu şaxələnmə və inkişaf xətti şübhəsiz ki, hələ ən qədim dövrlərdən öz başlanğıcnı götürmüşdü. Sadəcə bu, orta əsrlərdə daha da sürətləndi. 

Sonuncu səmavi vəhyin enməsi ilə idrakda, fəlsəfədə, həqiqətə yanaşmada aydın və möhkəm baxış bucağı bərqərar oldu. Orta əsr qərb fəlsəfə məktəblərində dünyanın inkişafı Allahdan başlayıb yenə Allaha qayıdan bir dairəvi hərəkət kimi izah edilmişdir.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A245.2

 Continuation:

According to philosophers, celestial religions, especially in the Middle Ages:

- by being revealed;

- and rising to the level of the ruling ideology

divine revelation came to the fore in society.

Here the processes in nature and social relations were once again presented as an integral part of religion.

This is allowed:

- on the one hand, to increase their prestige;

- on the other hand, the formation of a more complete view of the processes in nature and social relations.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A245.1

 Ardı:

Fəlsəfə elm adamlarının mövqeyinə görə, xüsusilə orta əsrlərdə səmavi dinlər:

- nazil olmaqla;

- və hakim ideologiya səviyyəsinə qalxmaqla 

ilahi vəhyi cəmiyyətdə ön plana çıxartdı.

Burada təbiətdəki proseslər və ictimai münasibətlər bir daha dinin tərkib elementi kimi təqdim olundu.

Bu:

- bir tərəfdən onların nüfuzunun artmasına;

- digər tərəfdən isə təbiətdəki proseslərə və ictimai münasibətlərə daha dolğun baxışın formalaşmasına

imkan verdi.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A244.2

 Continuation:

The development of knowledge, the diversification of sources of science, gaining relative sovereignty began with Aristotle.

According to philosophical historians, mainly Aristotle's teachings allowed one direction to overshadow the others. The emergence of philosophical schools in both the Christian and Islamic worlds is cited as an example. It is noted that as a result of this diversification, religion and science seem to have gradually shifted to opposite poles.

However, there is no doubt that true religion encompasses essentially all areas of knowledge and science.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A244.1

 Ardı:

Bilik, elm mənbələrinin şaxələnməsi, nisbi suverenlik qazanaraq inkişaf etməsi Aristoteldən başlamışdır.

Fəlsəfə tarixi tədqiqatçılarına görə, əsasən Aristotel təlimi bir istiqamətin digərlərini kölgədə qoymasına imkan yaratmışdır. Həm Xristian, həm də İslam aləmində fəlsəfi məktəblərin yaranması buna misal kimi göstərilir. Qeyd olunur ki, sözügedən şaxələnmə nəticəsində din və elm zahirən tədrici olaraq bir-birindən əks qütblərə çəkilmişdir. 

Lakin, şübhəsiz ki, həqiqi din mahiyyət etibarilə bütün bilik və elm sahələrini özündə ehtiva edir.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A243.2

 Continuation:

Philosophy is the foundation of all knowledge and sciences. Since ancient times, philosophy has included other sciences. As these fields deepened in history, other ones independence as a separate branch of knowledge and science. As a result, various fields familiar to us today have found their own path of development.

This feature of development also proves itself in relation to scientific sources. The close interconnectedness and complementarity of these sources means that they come from a single source.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A243.1

 Ardı:

Fəsləfə bütün bilik və elmlərin bünövrəsidir. Qədim dövrdən bəri fəlsəfə özündə digər elmləri ehtiva etmişdir. Tarix böynca həmin sahələr dərinləşdikcə ayrıca bilik, elm istiqaməti kimi müstəqillik əldə etmişdir. Nəticədə bu gün bizə taniş olan müxtəlif sahələr özünəməxsus öz inkişaf cığırını tapmışdır. 

Bu inkişaf xüsusiyyəti özünü elmi mənbələrə münasibətdə də təsdiq edir. Həmin mənbələrin qarşılıqlı sıx bağlılığı, bir-birlərini tamamlaması onların vahid bir mənbədən qaynaqlanmasını ifadə edir.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A242.2

 Continuation:

At the heart of Socrates' philosophy is a man who can rise above materialism. It is stated here that a philosopher can observe himself by freeing his soul from his body.

It follows that man has the power to unite away from materialism into a whole, a divine unit of which he is a part. In this case, man has the power to understand everything.

According to the philosopher, in thought - only there does a person become aware of truths from a real being.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A242.1

 Ardı:

Sokrat fəlsəfəsinin mərkəzində maddiyyat fövqünə qalxa bilən insan dayanır. Burada bildirilir ki, filosof ruhunu bədənindən azad etməklə özünü müşahidə edə bilir. 

Buradan belə nəticəyə gəlinir ki, insan maddiyyatdan uzaq olmaqla bütövə – hissəsi olduğu ilahi vahidə birləşmək qüdrətinə sahibdir. Bu zaman insan hər şeyi dərk etmək qüdrətinə sahib olur. 

Filosofa görə, düşüncədə – yalnız orada həqiqi varlıqdan həqiqətlər insana agah olur.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A241.2

 Continuation:

Socrates believes that objects are of two kinds:

- eternal, uncreated;

- constantly arising, but never existing.

It is noted that those who are perceived by thought are the ones who always exist. According to the philosopher, on the other hand, those who are perceived not by the mind but by the senses arise and perish (disappear), in other words, they never really exist.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A241.1

 Ardı:

Sokrat hesab edir ki, nəsnələr (şeylər) iki cürdür: 

- əbədi, yaradılmayan;

- daim yaranan, lakin heç vaxt varlığı olmayan.

Qeyd olunur ki, düşüncə və fikirlə dərk edilənlər, daim var olanlardır. Filosofa görə, bundan fərqli olaraq daha çox ağıla deyil, hisslərlə dərk olunanlar isə yaranır və məhv olurlar (aradan gedirlər), başqa sözlə, heç vaxt həqiqətən var olmurlar.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A240.2

 Continuation:

Unlike his teacher Pythagoras, Plato took another step in this direction. He presents man as an object of thought. According to the thinker, man is a part of divine wealth.

At the same time, he emphasizes that man is not only a divine wealth, but also an all-encompassing being in his mind. Many philosophers agree that the primary cause is human thought. All other beings are within his comprehension.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A240.1

 Ardı:

Platon isə öz müəllimi Pifaqordan fərqli olaraq sözügedən məsələyə münasibətdə irəli daha bir addım atır.  O, insanı düşüncə obyekti kimi təqdim edir. Mütəfəkkirə görə insan ilahi sərvətin bir hissəsidir. 

Eyni zamanda vurğulayır ki, insan sadəcə ilahi sərvət deyil, həm də bütün varlıqları öz düşüncəsində ehtiva edəndir. Bu fikri bir çox filosoflar belə qəbul edir ki, ilkin səbəbiyyət elə insan düşüncəsinin özüdür. Digər bütün varlıqlar isə onun dərk çərçivəsindədir.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A239.2

 Continuation:

Pythagoras believes that a real being:

 is not material, physical;

 is unique;

 is eternal;

 has an effect on other beings.

Everything else has the same name as what exists – that is material, physical, born and destroyed, and does not exist in the true sense of the word.

According to the thinker, the only term for reaching the truth is to strive for the essence of the issues, to be in harmony with it.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A239.1

 Ardı:

Pifaqor hesab edir ki, həqiqi varlıq:

 maddi, cismani deyil;

 yeganədir;

 əbədidir;

 digər varlıqlar üzərində təsirə malikdir.

Qalan hər şey var olanla eyni addadır – maddidir, cismanidir, doğulub və məhv olandır və sözün həqiqi mənasında var deyil.

Mütəfəkkirə görə, həqiqətə çatmağın yeganə şərti məsələlərin əsl mahiyyətinə can atmaq, onunla harmoniyada olmaqdır.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A238.2

Continuation:

The thinker considered it also:

 the thought and soul of everything;

 the driving force of all circles.

He tried:

 to explain beings;

 to enter into harmony with space

through numbers.

He did not consider it possible to comprehend and express the original beginning of all creation, but used the help of numbers to bring some clarity.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A238.1

Ardı:

Mütəfəkkir onu həm də:

 hər şeyin düşüncəsi və canı;

 bütün çevrələrin hərəkətverici başlanğıcı

hesab etmişdir.

Rəqəmlər vasitəsilə:

 varlığı izah etməyə;

 kosmosla harmoniyaya girməyə 

cəhd etmişdir. 

Bütün yaradılışın ilkin başlanğıcını dərk və ifadə etməyi mümkün hesab etməmiş, müəyyən qədər aydınlıq gətirmək üçün isə rəqəmlərin köməyindən isttifadə etmişdir.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A237.2

 Continuation:

Another group of ancient philosophical schools did not consider nature as the primary causality, the absolute truth itself. They did not accept nature as the beginning of everything, the basis of creation. Philosophers who hold this belief have explained the reason for the creation of nature and the enviroment with other, higher sources.

One of these philosophers is Pythagoras (sixth century BC). According to the thinker, that is the creator of all forces and creatures, the beginning of everything, the source of light.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A237.1

 Ardı:

Qədim fəlsəfi məktəblərin digər bir qrupu təbiətə ilkin səbəbiyyət, mütləq həqiqətin özü kimi baxılmamışdır. Onlar təbiəti hər şeyin başlanğıcı, yaradılışın əsası kimi qəbul etməmişlər. Bu əqidəni daşıyan filosoflar təbiətin, gözlə görünən ətraf aləmin yaradılış səbəbini digər, ondan daha ali mənbələrlə izah etmişlər. 

Həmin filosoflardan biri kimi Pifaqoru (e.ə. VI əsr) qeyd etmək olar. Mütəfəkkirə görə o, bütün qüvvə və yaradılmışların yaradanı, hər şeyin ilkin başlanğıcı, nurun mənbəyidir.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A236.2

Continuation:

An important part of the ancient currents, which seek the original causality and absolute truth directly in nature, is also connected with Greek philosophy. These ancient communities sought the only source of all beings, either in the air, or in the fire, or in the water.

We can see these approaches in the ancient Sumerian legends. Here the secret of eternity is hidden in an unknown flower. Even if a person (Bilgamis) finds it, this wisdom is bestowed on the snake that eats the flower of eternity. That is, nature can still keep its great secret.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A236.1

 Ardı:

İlkin səbbiyyəti, mütləq həqiqəti bilavasitə təbiətdə axtaran qədim cərəyanlardan mühüm bir hissəsi də yunan fəlsəfəsilə bağlıdır. Bu qədim toplumlar bütün varlıqların tək mənbəyini gah havada, gah odda, gah da suda axtarmışlar.

Bu yanaşmaları Qədim Şumer əfsanələrində də görə bilirik. Burada əbədilik sirri naməlum çiçəkdə gizlədilir. İnsan (Bilqamıs) onu tapsa da bu hikmət, həmin əbədilik çiçəyini yeyən ilana nəsib olur. Yəni, təbiət böyük sirrini yenə də özündə saxlaya bilir.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A235.2

 Continuation:

The process of perception of the primary causality, the absolute truth, by the majority has evolved from simple to complex. In ancient times, many believed that they saw with the physical eye, and over time with the "eye" of the mind.

In ancient times, those who accepted nature as the only source of truth sought ways to better understand it. For example, through prayers and rituals, they tried to understand the mysteries of nature and to subdue them. Thus, they sought the secret of absolute truth in nature itself.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A235.1

 Ardı:

İlkin səbəbiyyətin, mütləq həqiqətin çoxluq tərəfindən dərk olunması prosesi sadədən mürəkkəbə doğru inkişaf etmişdir. Daha qədim dövrlərdə çoxluq fiziki gözlə, zaman keçdikcə isə ağlın “gözü” ilə gördüklərinə etiqad bəsləmişlər.

Qədim dövrdə həqiqətin tək mənbəyi kimi təbiəti qəbul edənlər onu daha yaxşı dərk etməkdən ötrü yollar axtarmışlar. Məsələn, dualarla, rituallarla təbiətin sirlərinə agah olmağa, onları özlərinə tabe etməyə çalışmışlar. Beləliklə, onlar mütləq həqiqətin sirrini təbiətin özündə axtarmışlar.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A234.2

 Continuation:

The approach to the above-mentioned sources of understanding the absolute truth has always been different. Thinkers have approached the issue in different ways.

The interpretation of the sources of the understanding of absolute truth, the determination of their interrelationship and the degree of their significance have led to the emergence of different philosophical trend and schools. Throughout the history of philosophy, sometimes one of these sources, sometimes another, sometimes alone, and sometimes in the form of a synthesis has been put forward. Based on this, various trainings were formed.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A234.1

 Ardı:

Mütləq həqiqətin dərk olunmasının yuxarıda qeyd olunan mənbələrinə yanaşma prizması həmişə fərqlənmişdir. Mütəfəkkirlər tərəfindən məsələyə fərqli metodlarla yanaşılmışdır.

Mütləq həqiqətin dərk olunmasının mənbələrinin şərhi, onların qarşılıqlı əlaqəsinin və əhəmiyyətlilik dərəcəsinin müəyyən olunması fərqli fəlsəfi cərəyanların, məktəblərin yaranmasına sə¬bəb olmuşdur. Fəlsəfənin tarixi boyunca bu mənbələrdən bəzən biri, bəzən digəri, bəzən tək, bəzən də sintez şəklində önə çəkilmişdir. Bunun da əsasında müxtəlif təlimlər formalaşmışdır. 

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A233.2

Continuation:

Finding a way to a deep source begins with the discovery of shallow, small sources. In this sense, the gradual rapprochement and synthesis between the fields of science, especially between the human sciences and the divine sciences, can be called the transition from small to large dimensions in the search for truth.

According to philosophers, the analysis of the manifestations of the ideas of primary causality, as well as the degree of their importance, shows that there are three sources of understanding the absolute truth. These are nature, man and divine revelation. Although these sources are mentioned separately, the understanding of the absolute truth is in their successful unity.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A233.1

 Ardı:

Dərin mənbəyə yol tapmaq dayaz, kiçik mənbələrin kəşfi ilə başlanır. Bu mənada, elm sahələri arasında, xüsusən bəşəri elmlə ilahi elm arasında tədrici yaxınlaşmanı, sintezləşməni həqiqət axtarışlarında kiçik ölçülərdən daha böyük ölçülərə keçid adlandıra bilərik.

Filosoflara görə, ilkin səbəbiyyət ideyalarının təzahürlərinin, eləcə də malik olduqları əhəmiyyət dərəcələrinin təhlili göstərir ki, mütləq həqiqətin dərk olunmasının üç mənbəyi vardır. Bunlar təbiət, insan və ilahi vəhydir. Bu mənbələr ayrı-ayrılıqda qeyd olunsa da mütləq həqiqətin dərki bunların uğurlu vəhdətindədir.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A232.2

 Continuation:

Philosophers and thinkers have proposed different approaches to the primary causality throughout history. Some of these worldviews were formed over time and developed by their followers. Of course, others have declined and disappeared in the face of stronger alternatives.

In the religious, philosophical currents and doctrines that still exist, that is, in the preservation of its adherents, we come across a variety of approaches and worldviews about the primary causality, as well as the ways to it. However, this diversity embodies not only differences, but in many cases unity and similarity.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A232.1

 Ardı:

İlkin səbəbiyyətə münasibətdə filosof və mütəfəkkirlər tərəfindən tarix boyu fərqli yanaşmalar təqdim olunmuşdur. Bu dünyagörüşlərinin bir qismi müəyyən zaman kəsiyində təşəkkül tapıb, özündən sonrakı ardıcılları tərəfindən inkişaf etdirilib. Əlbəttə ki, digər bir qismi tənəzzülə uğrayaraq daha güclü alternativlərinin fonunda aradan gediblər. 

Hələ də mövcudluğunu davam etdirən, yəni tərəfdarlarını qoruyub saxlaya bilən  dini, fəlsəfi cərəyanlarda və təlimlərdə ilkin səbəbiyyət, eləcə də ona gedən yollar barədə rəngarəng yanaşmalara, dünyagörüşünə rast gəlirik. Lakin, bu rəngarənglik təkcə fərqliliyi deyil, bir çox hallarda vəhdəti, eyniliyi təcəssüm etdirir.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A231.2

 Continuation:

According to the concept of a primary cousality, no matter how different the forms of existence of matter and objects, the same truth lies in their essence. Thus, in essence, the whole universe is unit and the sole.

Those who carry this truth from its primary source to its most obvious manifestation are true scholars, prophets and philosophers. One door of the thinking of these personalities opens to the Truth, to the absolute truth, and the other door opens to humanity, to the whole universe.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A231.1

 Ardı:

Vahid mənbə, ilkin səbəbiyyət konsepsiyasına görə materiyaların, nəsnələrin var olma forması nə qədər fərqli olursa olsun, onların mahiyyətində eyni həqiqət dayanır. Beləliklə, mahiyyət etibarilə bütün varlıq aləmi vahid vəhdətdədir, yeganədir. 

Bu həqiqəti ilkin mənbədən ən bariz təzahür şəklinə qədər daşıyanlar həqiqi elm sahibləri, peyğəmbərlər, filosoflardır. Bu şəxsiyyətlərin təfəkkürünün bir qapısı Haqqa, mütləq həqiqətə, digər qapısı isə bəşəriyyətə, bütün varlıq aləminə açılır.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A230.2

Continuation:

In order to be sure of the accuracy of the obtained information, it is necessary to turn to its source by various means in order to understand the essence and truth of what has been learned. The closer you get to the source of knowledge, the deeper the layers of its truth.

The absolute discovery of the source, that is, the deepest truth, means the understanding of the original causality. And because this is very difficult, perhaps impossible, there have always been doctrines and analyzes that distort the original causality, the absolute truth. But at the same time, throughout history, there have been and are individuals and schools that serve the ideas of absolute truth.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A230.1

Ardı:

Əldə olunan məlumatın doğruluğuna əmin olmaq, öyrənilənlərin mahiyyətini, hə¬qiqətini dərk etməkdən ötrü müxtəlif vasitələrlə onun mənbəyinə yönəlmək lazım olur.  Mümkün olduğu qədər biliyin, məlumatın mənbəyinə yaxınlaşdıqca onun həqiqətinin daha dərin qatları bəyan olur.

Mənbənin, yəni ən dərindəki həqiqətin mütləq kəşfi isə ilkin səbəbiyyətin dərk olunması deməkdir. Bu isə çox çətin, bəlkə də namümkünə yaxın olduğu üçün ilkin səbəbiyyəti, mütləq həqiqəti təh¬rif edən təlimlər, təh¬lil¬lər daim olmuşdur. Lakin, eyni zamanda tarix boyu mütləq həqiqət ideyalarına xidmət edən şəxsiyyətlər və məktəblər olmuşdur və vardır.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A229.2

Continuation:

According to some philosophers, the erroneousness is not in the source, but in the expression. Those who understand this turn to the essence of the truth, not to the form, in order to learn it. According to the ninth-century Sufi thinker Bistami, the color of water depends on the color of the bowl, if the water is in a white bowl, the color is white, and if it is in a black bowl, it is black... Thus, the true essence of events and processes, of beings as a whole, is in their primary causality. The essence that is learned from a direct source that is closer to the truth.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A229.1

Ardı:

Bəzi filosofların yanaşmasına görə, yanlışlıq mənbə¬də yox, ifadədədir. Bunu dərk edənlər həqiqəti öyrənmək üçün formaya deyil, onun mahiyyətinə müraciət edirlər. IX əsrdə yaşamış sufi mütəfəkkir Bis¬¬tamiyə görə, suyun rəngi qabının rənginə görədir, su ağ qabda olarsa rəngi ağ, qara qabda olarsa qaradır... Beləliklə, hadisə və proseslərin, bütövlükdə varlıqların əsl mahiyəti, həqiqəti onların ilkin səbəbiyyətindədir. Məhz bilavasitə mənbəyə istinadən öyrənilən mahiyyət həqiqətə daha yaxındır.

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A228.2

Continuation:

Attitudes to thought and idea, or rather to its truth, are different.

Those who have a fully subjective approach to the truth, as a continuation of this approach, can justify any idea, consider it the truth.

According to the thinkers who believe in and accept the absolute truth, no matter how subjective it may be, not every thought is a reflection of the truth.

By this logic, the idea that contradicts the idea that expresses the truth is wrong, untrue. At the same time, the source of all ideas and opinions that express the truth is the same, and that is the absolute truth.

Source used:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A228.1

Ardı:

Fikrə və ideyaya, daha doğrusu onun həqiqət olmasına münasibətlər fərqlidir. 

Həqiqətə tam mənada subyektiv yanaşanlar elə bu yanaşmanın davamı olaraq istənilən fikrə, ideyaya haqq qazandıra bilir, onu həqiqət hesab edə bilir.

Nə qədər subyektivliklər olsa da mütləq həqiqətə inanan, onu qəbul edən mütəfəkkirlərə görə isə ifadə olunan hər fikir, hər ideya hə¬qiqətin inikası olmur.

Bu məntiqlə həqiqəti ifadə edən ideyanın əksində dayanan fikir yanlışdır, qeyri-həqiqətdir. Eyni zamanda, həqiqəti ifadə edən bütün ideya və fikirlərin isə mənbəyi birdir, o da mütləq haqqın özüdür. 

İstifadə olunmuş mənbə:

https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A227.2

Continuation:
The ancient Greek philosopher Plato believed that people could only see the shadows of the artist who created all living things, including himself, the earth, the sky, the heavens, the underworld, and consider them to be the truth.
From this we can conclude that the great search for truth begins in these "shadows" and should not stop there, but move towards the original causality. In this sense, all tangible and intangible beings, as manifestations of the original causality, are the means leading to the first source.

Source used:
https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A227.1

Ardı:
Qədim yunan filosofu Əflatun hesab edir ki, insanlar yalnız bütün canlı varlıqları, o cümlədən, özünü, torpağı, səmanı, sə¬ma¬dakıları, ... yerin altındakıları yaradan sənətkarın yaratdıqlarının kölgələrini görür və onları həqiqət zənn edirlər.
Buradan belə nəticəyə gəlmək olar ki, böyük həqiqət axtarışı bu “kölgələr”dən başlasa da orada dayanmamalı, ilkin səbəbiyyətə doğru hərəkət etməlidir. Bu mənada bütün maddi, və qeyri-maddi varlıqlar ilkin səbəbiyyətin təzahürləri, təcəlliləri kimi əvvələ – ilk mənbəyə aparan vasitələrdir.

İstifadə olunmuş mənbə:
https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99qiq%C9%99t

A226.2

Continuation:
According to most philosophers, the root cause of all things is, of course, the primary causality. It can also be called a single idea. He is beyond time and space. Because, these two important phenomena are themselves objects born of that cause.
It is also emphasized that this is one of the most important and perhaps the first important problem in the history of philosophy, both yesterday and today. The primary causality is such a falcrum that the reason for its cessation is in itself, and the whole universe exists on it.

A226.1

Ardı:
Əksər filosofların fikrincə, hər şeyin təməlində, ən dərin mahiyyətində şübhəsiz ki, ilk səbəbiyyət dayanır. Onu vahid ideya kimi də adlandırmaq olar. O, zamanın və məkanın fövqündədir. Çünki, bu iki mühüm fenomen özü də həmin səbəbiyyətdən doğan nəsnədir, varlıqdır.
Sözügedən mövzuda o da xüsusi vurğulanır ki, bu, fəlsəfə tarixinin həm dü¬nə¬ni, həm də bu günü üçün ən mühüm əhəmiyyət kəsb edən problematikalardan biri, bəlkə də birincisidir. İlkin səbəbiyyət elə bir dayaq nöqtəsidir ki, onun dayanma səbəbi özündəndir və bütün varlıq aləmi onun üzərində mövcud olmaqdadır.

A225.2

The concept of "truth"
The concept of "truth" has always been one of the most important problems for philosophical schools.
One of the most correct and complete explanations for the concept of "truth" is that it is defined as "objective reality." Of course, this objectivity is essentially caused by a multitude of identical subjective views and attitudes. That is, from the point of view of creation, no object has a certificate of its objective reality. As a result, the similarity of many subjective views allows the expression of the objective reality of the things. This is reflected in its name, definition, and characteristics.

A225.1

“Həqiqət” anlayışı
Fəlsəfi məktəblər üçün daim önəmli problematikalarından biri də “həqiqət” anlayışı ilə bağlı olmuşdur.
“Həqəqət” anlayışına verilən doğru və dolğun izahlardan biri onun “obyektiv gerçəklik” kimi müəyyən olunmasıdır. Təbii ki, bu obyektivlik mahiyyət etibarilə eyni subyektiv baxış və münasibətlərin çoxluğu ilə meydana çıxır. Yəni yaradılış etibarilə heç bir nəsnənin üzərində onun obyektiv gerçəkliyinin vəsiqəsi yoxdur. Nəticə etibarilə çoxlu subyektiv baxışların eyniliyi həmin nəsnə ilə bağlı obyektiv gerçəkliyin ifadəsinə imkan verir. Bu isə onun adında, tərifində, eləcə də xüsusiyyətlərində təzahür edir.

A224.2

Continuation:
According to analysts dealing with the psychological issues of moral values, common values allow a person to form and adhere to self-confidence.
Adherence to moral values is considered an important task in terms of thinking and behaving. Doing so brings satisfaction and confidence. On the contrary, disregard for moral norms and values can lead to feelings of guilt and remorse.

Source used:
https://nataliaprahova.ru/soveti-psihologa/psixologiya-moralnyx-cennostej/

A224.1

Ardı:
Mənəvi dəyərlərin psxoloji məsələləri ilə məşğul olan təhlilçilərin mövqeyinə görə, ümumi dəyərlər insanın özünəinamını fomalaşdırmağa və ona əməl etməyə imkan verir.
Mənəvi dəyərlərə əməl etmək şəxsiyyətin düşüncə və davranışları baxımından mühüm vəzifə kimi qəbul edilir. Həmin vəzifəni yerinə yetirmək məmnuniyyət hissi gətirir və bir daha özünə inamı artırır. Bunun əksinə olaraq mənəvi normalara və dəyərlərə etinasızlıq isə müəyyən mərhələdə günahkarlıq hissinə, vicdan əzabına səbəb olur.

İstifadə olunmuş mənbə:
https://nataliaprahova.ru/soveti-psihologa/psixologiya-moralnyx-cennostej/

A223.2

Continuation:
There are various psychological motives for having and adhering to moral values.
Moral and spiritual values allows to:
- determine the living position;
- determine the point of reference in thinking and behavior;
- determine the reason and purpose of the activity;
- determine the choice of means to achieve goals;
- evaluate events and processes in general.

Source used:
https://nataliaprahova.ru/soveti-psihologa/psixologiya-moralnyx-cennostej/

A223.1

Ardı:
Mənəvi dəyərlərə sahib olmağın, onlara riayət etməyin müxtəlif psixoloji motivləri mövcuddur.
Əxlaqi, mənəvi dəyərlər:
- yaşam mövqeyini müəyyən etməyə;
- düşüncə və davranışlarda istinad nöqtəsini təyin etməyə;
- fəaliyyət səbəbini və məqsədini təsbit etməyə;
- bu və ya digər məqsədlərə çatmaq üçün vasitələrin seçimini müəyyənləşdirməyə;
- ümumilikdə hadisə və prosesləri qiymətləndirməyə
imkan verir.

İstifadə olunmuş mənbə:
https://nataliaprahova.ru/soveti-psihologa/psixologiya-moralnyx-cennostej/

A222.2

Continuation:
One of the important issues in the problem of values is related to the absoluteness and relativity of values. There are many values that can be considered absolute. However, there is another group of values that have different worth in different geographies, in different social circles.
Sometimes it seems us that what we consider to be high moral values are absolutely universal truths. In reality, this is not the case. It is difficult to give an accurate assessment of these values, regardless of the country, religious culture, nationality and other factors.

Source used:
https://nataliaprahova.ru/soveti-psihologa/psixologiya-moralnyx-cennostej/

A222.1

Ardı:
Dəyərlər problematikasında mühüm məsələlərdən biri dəyərlərin mütləqliyi və nisbiliyi ilə bağlıdır. Bir çox dəyələr var ki, onları mütləq hesab etmək də olar. Halbuki, başqa bir qrup dəyərlər mövcuddur ki, onlar müxtəlif coğrafiyada, müxtəlif sosial dairədə fəqrli qiymətə malikdir.
Bəzən bizə elə gəlir ki, yüksək mənəvi dəyərlər hesab etdiklərimiz elə mütləq şəkildə ümumbəşəri həqiqətlərdir. Reallıqda isə belə deyildir. Həmin dəyərlərə ölkəsindən, din mədəniyyətindən, milliyyətindən və digər amillərdən asılı olmayaraq dəqiq bir qiymət, təsvir vermək çətindir.

İstifadə olunmuş mənbə:
https://nataliaprahova.ru/soveti-psihologa/psixologiya-moralnyx-cennostej/

A221.2

Continuation:
Another example is courtesy. This value element is also preferred by the vast majority at different times and places. It is his closeness to the harmony of the soul that makes it a strong and widespread element of moral value. Because politeness glorifies the spirit. Glory, like politeness itself, is one of the undeniable elements of value. As mentioned earlier, the above is an undeniable value for everyone and at all times, unless they surrender to a higher value.

Source used:
https://nataliaprahova.ru/soveti-psihologa/psixologiya-moralnyx-cennostej/

A221.1

Ardı:
Başqa bir misal kimi nəzakəti göstərmək olar. Bu dəyər elementi də böyük əksəriyyət tərəfindən müxtəlif zaman və məkanlarda üstünlüyə malikdir. Bunu isə güclü və geniş əhatəli mənəvi dəyər elementinə çevirən onun ruhun ahənginə olan yaxınlığıdır. Çünki nəzakət ruha izzət verir. İzzət isə nəzakətin özü kimi danılmaz dəyər elementləri sırasına daxildir. Əvvəldə qeyd etdiyimiz kimi, adı çəkilənlər də daha ali bir dəyərə təslim olmayınca hər kəs və hər zaman üçün danılmaz dəyərdir.

İstifadə olunmuş mənbə:
https://nataliaprahova.ru/soveti-psihologa/psixologiya-moralnyx-cennostej/

A220.2

Continuation:
Elements of moral values can change over time and space, both at the social and individual levels. However, there are also elements of moral values that, although not definitely, but by the vast majority are maintained at different times and places. An example of this is the value of sincerity. It is his closeness to the truth that makes sincerity an element of moral value. So being sincere means being like the truth itself. Sincerity is an undeniable value for everyone and at all times, unless surrender to a higher value.

Source used:
https://nataliaprahova.ru/soveti-psihologa/psixologiya-moralnyx-cennostej/

A220.1

Ardı:
İstər cəmiyyət, istərsə də fərdi səviyyədə mənəvi dəyərlərin elementləri zamana, məkana görə dəyişə bilir. Lakin, mənəvi dəyərlərin elə elementləri də vardır ki, mütləq olmasa da böyük əksəriyyət tərəfindən müxtəlif zaman və məkanlarda öz üstünlüyünü qoruyur. Buna misal olaraq səmimiyyət dəyərini göstərmək olar. Səmimiyyəti sözügedən mənəvi dəyər elementinə çevirən onun həqiqətə olan yaxınlığıdır. Belə ki, səmimi olmaq həqiqətin özü kimi olmaq deməkdir. Daha ali bir dəyərə təslim olmayınca səmimiyyət hər kəs və hər zaman üçün danılmaz dəyərdir.

İstifadə olunmuş mənbə:
https://nataliaprahova.ru/soveti-psihologa/psixologiya-moralnyx-cennostej/

A219.2

Continuation:
In the final stage, a person chooses a model of behavior and thinking in accordance with his conscious moral values. These thoughts and behaviors are based on the principles of personality that a person learns, accumulates and possesses throughout his life.
Psychologists and sociologists point out that in some individuals this is due to a deep understanding of social interactions at an early stage and a desire to help others more. In the next stage, it becomes a requirement of conscience. It should be noted that this level of morality is not accessible to everyone.

Source used:
https://nataliaprahova.ru/soveti-psihologa/psixologiya-moralnyx-cennostej/

A219.1

Ardı:
Son mərhələdə insan, üstünlük verdiyi şüurlu mənəvi dəyərlərinə uyğun davranış və düşüncə modelini özü seçir. Bu düşüncə və davranışlar insanın həyatı boyu öyrəndiyi, topladığı, sahib çıxdığı şəxsiyyət prinsiplərinə əsaslanır.
Psixoloq və sosioloqlar qeyd edir ki, bəzi şəxsiyyətlərdə bu, ilkin mərhələdə qarşılıqlı sosial münasibətləri dərindən anlamaq və başqalarına daha çox kömək etmək istəyindən doğur. Növbəti mərhələdə isə artıq vicdanının tələbinə çevrilir. Bunu xüsusilə qeyd etmək lazımdır ki, sözügedən əxlaq səviyyəsi hər kəs üçün əlçatan deyil.

İstifadə olunmuş mənbə:
https://nataliaprahova.ru/soveti-psihologa/psixologiya-moralnyx-cennostej/

A218.2

Continuation:
Thus, at the initial stage, values are formed from implications from the outside on the basis of the division of "good" and "bad". At the next stage, ie at a relatively high age, the process of assessing the quality of those "good" and "bad" itself begins.
Of course, the time period we mention here as a stage varies from individual to individual. For some, this stage may take 5-10 years, and for others 30-40 years. For some, it may even be a milestone. That is, he will not be able to think critically about the quality of the "bad" and "good" taught him from the very beginning.
Source used:
https://nataliaprahova.ru/soveti-psihologa/psixologiya-moralnyx-cennostej/

A218.1

Ardı:
Beləliklə, ilkin mərhələdə kənardan təlqin olunan “yaxşı”lar və “pis”lərin bölgüsü əsasında dəyərlər formalaşır. Növbəti mərhələdə, yəni nisbətən yuxarı yaşlarda isə həmin “yaxşı”ların və “pis”lərin özünün keyfiyyətinə qiymət vermək prosesi başlanır.
Təbii ki, burada mərhələ kimi qeyd etdiyimiz zaman müddəti fərdlər, şəxslər üzrə fərqlənir. Kimisi üçün bu bir mərhələ 5-10 il, kimisi üçün isə 30-40 il müddəti tələb edə bilər. Hətta kimisi üçün isə bütün ömür müddəti bir mərhələ kimi gəlib keçər. Yəni, ona lap əvvəldən öyrədilən “pis” və “yaxşı”ların keyfiyyəti barədə tənqidi təfəkkür etmək nəsib olmayacaq.
İstifadə olunmuş mənbə:
https://nataliaprahova.ru/soveti-psihologa/psixologiya-moralnyx-cennostej/

A217.2

Continuation:
Of course, in the early years, a child's freedom of choice is limited. Its moral framework is significantly "compulsory". Thus, from the outside, many rules and frameworks are formed in the child's mind in his favor.
These rules and frameworks are still undesirable due to his personal position and opinion. Because, in a sense, these rules and frameworks contradict his highest desire, the freedom, without going into the essence. The surrounding world, on the other hand, tries to persuade him, indirectly or directly, that these frameworks are useful for him in the next stages.

Source used:
https://nataliaprahova.ru/soveti-psihologa/psixologiya-moralnyx-cennostej/

A217.1

Ardı:
Şübhəsiz ki, ilk yaşlarda uşağın sərbəst seçimi məhduddur. Onun əxlaq çərçivəsi əhəmiyyətli dərəcədə “məcburi” qaydada qurulub. Beləliklə, kənardan uşağın şüurunda onun xeyrinə xeyli qaydalar və çərçivələr formalaşdırılır.
Bu qayda və çərçivələr isə hələ ki, onun şəxsi mövqeyi və rəyinə görə arzuolunmazdır. Çünki müəyyən mənada həmin qaydalar və çərçivələr özü də dərindən mahiyyətinə varmadan onun ən ali arzusu, istəyi olan azadlığı ilə ziddir. Ərtaf aləm isə həmin çərçivələrin növbəti mərhələlərdə onun öz mənafeyi üçün faydalı olmasını ona dolayı, yaxud birbaşa formalarda təlqin etməyə çalışır.

İstifadə olunmuş mənbə:
https://nataliaprahova.ru/soveti-psihologa/psixologiya-moralnyx-cennostej/

A216.2

Continuation:
The initial formation of values at the personal level begins at an early age. People close to them, especially parents, as well as the environment create an impression of good and bad.
Even according to some sources, the process of value formation begins in the womb. Thus, both genetic factors and the mother's lifestyle and behavior at that time begin to make people understand the good and the bad.
The direct and indirect influences and reactions of the surrounding society become the main driver of the process of education, as well as the formation of values.

Source used:
https://nataliaprahova.ru/soveti-psihologa/psixologiya-moralnyx-cennostej/

A216.1

Ardı:
Şəxsi səviyyədə dəyərlərin ilkin formalaşması lap kiçik yaşlardan başlayır. Valideynlər başda olmaqla yaxın insanlar, eləcə də ətraf mühit tərəfindən insanda yaxşılar və pislər barədə təsəsvvür yaradılır.
Hətta bəzi mənbələrə görə dəyərələrin formalaşması prosesi ana bətnindən başlanır. Belə ki, həm genetik amillər, həm də həmin dövrdə ananın hayat tərzi, davranışı insana yaxşı və pisləri dərk etdirməyə başlayır.
Şəxsi əhatə edən ətraf cəmiyyətin birbaşa və dolayı təsirləri, reaksiyaları tərbiyə, o cümlədən dəyərlərin formalaşması prosesinin əsas drayverinə çevrilir.

İstifadə olunmuş mənbə:
https://nataliaprahova.ru/soveti-psihologa/psixologiya-moralnyx-cennostej/

A215.2

Continuation:
According to the approaches of sociologists and psychologists, the formation of moral values is a dynamic, continuous process. This process goes through many stages and continues almost until the last moment of human life.
First of all, it should be noted that the process of formation of moral values must be understood in a broad sense. This includes the:
- emergence;
- strengthening;
- assimilation;
- conversion;
- disappearance
processes of values.
Source used:
https://nataliaprahova.ru/soveti-psihologa/psixologiya-moralnyx-cennostej/

A215.1

Ardı:
Sosioloq və psixoloqların yanaşmalarına görə mənəvi dəyərlərin formalaşması dinamik, davamlı prosesdir. Bu proses çox sayda mərhələlərdən keçir və demək olar ki, insan ömrünün son anına qədər davam edir.
Hər şeydən öncə qeyd etmək lazımdır ki, mənəvi dəyərlərin formalaşması prosesi geniş mənada başa düşülməlidir. Bura dəyərlərin:
- yaranması;
- möhkəmlənməsi;
- assimilyasiyası;
- çevrilməsi;
- aradan getməsi
prosesləri aiddir.
İstifadə olunmuş mənbə:
https://nataliaprahova.ru/soveti-psihologa/psixologiya-moralnyx-cennostej/

A214.2

Continuation:
Based on general theory, as well as personal experience of professionals, moral values can be classified into two groups:
- Values that are formed and accepted by society and serve human relations (for example, friendship, respect, responsibility, sincerity, loyalty, etc.);
- Internal, personal moral values (eg, conscience, decency, honor, debt, etc.) that are formed, developed, and improved under the influence of the truths gained throughout life.

Source used:
https://nataliaprahova.ru/soveti-psihologa/psixologiya-moralnyx-cennostej/

A214.1

Ardı:
Ümumi nəzəri, eləcə də peşəkarların şəxsi təcrübələrindən çıxış edərək mənəvi dəyərləri həm də iki qrupda təsnifləşdirmək olar:
- Cəmiyyət tərəfindən təşəkkül tapan və qəbul olunan, insanlar arasında münasibətlərə xidmət edən dəyərlər (məsələn, dostluq, hörmət, məsuliyyət, səmimiyyət, sədaqət və s.);
- Yaşam boyunca qazanılan həqiqətlərin təsiri ilə formalaşan, inkişaf edən, təkmilləşən daxili, şəxsi mənəvi dəyərlər (məsələn, vicdan, ədəb, şərəf, borc və s.)

İstifadə olunmuş mənbə:
https://nataliaprahova.ru/soveti-psihologa/psixologiya-moralnyx-cennostej/

A213.2

Continuation:
One of the most important characteristics of a human is that he is a social being. On this basis, man is constantly interacting with the world around him, including society. There are generally accepted rules governing these relationships to ensure common interests in these relationships.
These rules work in both written and unwritten form. These are the rules that some schools use when speak about morality.
The existence of such a material and spiritual coordination system allows:
 to evaluate his actions from the point of view of generally accepted morality;
 as well as to form his own cognition and upbringing.

Source used:
https://nataliaprahova.ru/soveti-psihologa/psixologiya-moralnyx-cennostej/

A213.1

Ardı:
İnsanın ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri onun sosial varlıq olmasıdır. Bu əsasda insan onu əhatə edən ətraf aləmlə, o cümlədən cəmiyyətlə daim qarşılıqlı əlaqədədir.  Bu münasibətlərdə ortaq maraqların təmin olunması üçün bu qarşılıqlı əlaqələri tənzimləyən ümumi qəbul edilən qaydalar mövcuddur.
Bu qaydalar həm yazılı, həm də  yazılmamış şəkildə işləyir. Bir sıra məktəblər tərəfindən əxlaq deyəndə məhz həmin qaydalar nəzərdə tutulur.
Belə bir maddi və mənəvi koordinasiya sisteminin mövcudluğu:
 insana öz hərəkətlərini ümumiyyətlə qəbul edilmiş əxlaq nöqteyi-nəzərindən qiymətləndirməyə;
 eləcə də öz idrak və tərbiyəsini formalaşdırmağa
imkan verir.

İstifadə olunmuş mənbə:
https://nataliaprahova.ru/soveti-psihologa/psixologiya-moralnyx-cennostej/

A212.2

Continuation:
What is meant by moral values? Psychologists usually begin their professional counsultations with this question.
Moral values can be compared with a coordinate system. Such a coordinate system where events and processes can be evaluated and compared with the questions "is it good or bad", "is it well or evil", "is it right or wrong".
At the same time, with the help of this "mold" we can find answers to the above questions about the intentions and behavior of various individuals and institutions.
As a result, the accepted moral values lead the way in various choices and ensure the formation of relationships.

Source used:
https://nataliaprahova.ru/soveti-psihologa/psixologiya-moralnyx-cennostej/

A212.1

Ardı:
Mənəvi dəyərlər deyildikdə nə başa düşülməlidir? Adətən psixoloqlar özlərinin peşəkar məsləhətlərinə bu sual ilə başlayırlar.
Mənəvi dəyərləri koordinat sisteminə bənzətmək olar. Elə bir koordinat sistemi ki, burada hadisə və prosesləri “yaxşıdırmı, pisdirmi”, “xeyirdirmi, şərdirmi”, “doğrudurmu, yanlışdırmi” sualları ilə qiymətləndirmək, müqayisə etmək mümkündür.
Eyni zamanda bu “qəlib”in köməyi ilə müxtəlif şəxslərin və institutların niyyət və davranışları barədə yuxarıda qeyd olunan suallara cavablar tapa bilirik.
Nəticə etibarilə, qəbul edilmiş mənəvi dəyərlər müxtəlif seçimlər zamanı yol göstərir, münasibətlərin formalaşmasını təmin edir.

İstifadə olunmuş mənbə:
https://nataliaprahova.ru/soveti-psihologa/psixologiya-moralnyx-cennostej/

A211.2

Continuation:
One of the most important issues in determining personal values is to categorize the whole list of values.
In a number of sources, a list of values is presented in the following categories:
 Development values
 Material values
 Values related to self-expression, destiny, life goals
Value choices by category should be approached freely, that is, as sincerely as possible.
Source used:
https://goal-life.com/page/person/cennosti-zhizni

A211.1

Ardı:
Şəxsi dəyərləri müəyyənləşdirmək üçün mühüm olan məsələlərdən biri bütövlükdə dəyərlər siyahısını kateqoriyalara bölməkdir.
Bir sıra mənbələrdə dəyərlər siyahısı aşaıdakı kateqoriyalar kəsimində təqdim olunur:
 İnkişaf dəyərləri
 Maddi/material dəyərlər
 Özünüifadə, tale, həyat məqsədləri ilə bağlı dəyərlər
Kateqoriyalar üzrə dəyər seçimlərinə sərbəst şəkildə, yəni maksimum dərəcədə səmimi yanaşmaq lazımdır.

İstifadə olunmuş mənbə:
https://goal-life.com/page/person/cennosti-zhizni

A210.2

Continuation:

When we look at the top priorities of the value’s list, our logic will immediately evaluate which is better and worse in the list. In this case, based on the first natural reactions of our consciousness, we will begin to attribute to ourselves the better values that our logic chooses.

However, those good things that our logic likes does not mean the values that we still have. In other words, these are choices of desire rather than reality.

Source used:

https://goal-life.com/page/person/cennosti-zhizni

A210.1

Ardı:
Dəyərlər siyahıdakı əsas prioritetlərə nəzər saldıqda adətən məntiqimiz dərhal həmin siyahıdan hansının daha yaxşı, hansının daha pis olduğunu qiymətləndirəcəkdir. Bu zaman şüurumuzun ilk təbii reaksiyalarını əsas götürsək yalnız məntiqimizin seçdiyi yaxşı, yaxud daha yaxşı dəyərləri özümüzə aid etməyə başlayarıq.
Lakin, məntiqin bəyəndiyi həmin yaxşılar hələ bizim sahib olduğumuz dəyərlər demək deyildir. Başqa cür ifadə etsək, bunlar reallıqdan çox arzunun, istəyin seçimidir.

İstifadə olunmuş mənbə:
https://goal-life.com/page/person/cennosti-zhizni

A209.2

Continuation:
Some experts believe that a person can use the “7 steps” method to discover their values individually and to be aware of them. This algorithm will allow to set personal priorities.
Many people just want to pick a set of values from a long list when it comes to the topic of values. They see the problem as simple and consider this method to be sufficient.
In fact, values can be defined through self-identification rather than by selection. This is the only way to know the personal values.

Source used:
https://goal-life.com/page/person/cennosti-zhizni

A209.1

Ardı:
Bir sıra mütəxəssislər hesab edir ki, şəxs fərdi səviyyədə özünün malik olduğu dəyərləri kəşf etmək, onlardan agah olmaq üçün “7 addım” üsulundan istifadə edə bilər. Bu alqoritm şəxsi həyati prioritetləri müəyyən etməyə imkan verəcəkdir.
Bir çox insanlar dəyərlər mövzusu qaldırıldıqda, məlum uzun siyahıdan sadəcə bir sıra dəyərləri seçməklə kifayətlənir. Onlar məsələni sadə görür və bu üsulu yetərli hesab edirlər.
Əslində isə dəyərlər seçilməklə deyil, öz içində aşkar edilməklə, özünü tanımaqla müəyyən oluna bilər. Bu, şəxsi dəyərləri tanımağın yeganə yoludur.

İstifadə olunmuş mənbə:
https://goal-life.com/page/person/cennosti-zhizni

A208.2

Continuation:
No matter how deep the issue of values is, we can express them in simple words. For example, health, freedom, cognition, relation system with the environment, labor and so on.
Although it may be possible to extend the list significantly, according to a group of experts, in the personal level individual has about 10 numbers of values.
At the same time, these values have different weight, different importance according to their priority.

Source used:
https://goal-life.com/page/person/cennosti-zhizni

A208.1

Ardı:
Dəyərlər məsələsi nə qədər dərin mahiyyətə malik olsa da onları sadə sözlərlə ifadə edə bilirik. Məsələn, sağlamlıq, azadlıq, idrak, ətraf mühitlə münasibətlər sistemi, əmək və s.
Siyahını xeyli uzatmaq mümkün olsa da bir qrup mütəxəssislərin yanaşmasına görə şəxsiyyət fərdi səviyyədə təqribən 10-a yaxın sayda dəyərə malikdir.
Eyni zamanda bu dəyərlər də öz aralarında prioritetliyinə görə fərqli çəkilərə, fərqli əhəmiyyətliliyə malikdir.

İstifadə olunmuş mənbə:
https://goal-life.com/page/person/cennosti-zhizni

A207.2

Continuation:
Life priorities allow you to determine who you are and what your social-public status really is. These are values that determine how to invest the most important resources - time and energy.
Identifying goals with values is not correct. First of all, the goal is the product of value. Also goals are often changeable, but value is a phenomenon that often stable and difficult to change in the personal or moral sense.
Values are the platform of all behaviors, and goals are their changeable addresses.

Source used:
https://goal-life.com/page/person/cennosti-zhizni

A207.1

Ardı:
Həyatdakı prioritetlər şəxsiyyətin kimliyini, əsil mahiyyət etibarilə hansı sosial-ictimai statusa malik olduğunu müəyyənləşdirməyə imkan verir. Məhz, dəyərələr başlıca həyati resursların – vaxtın, enerjinin nəyə sərmayə olunmalı olduğunu müəyyənləşdirir.
Dəyərlərlə məqsədləri eyniləşdirmək doğru deyildir. Əvvəla, məqsəd dəyərin məhsuludur. Həmçinin məqsədlər tez-tez dəyişən, dəyərlər isə əsasən sabit, şəxsi-mənəvi müstəvidə dəyişməsi çox çətin olan fenomendir.
Dəyərlər bütün davranışların möhkən platforması, məqsədlər isə onların dəyişkən ünvanıdır.

İstifadə olunmuş mənbə:
https://goal-life.com/page/person/cennosti-zhizni

A206.2

Continuation:
As mentioned in previous articles about the subject, a variety of sources present numerous human values. On a personal level, the priority of the values is obviously different. Thus, for each person, certain group values become an important criterion of his / her life and sustainable life choices.
It is believed that if any value exists for the individual and if he is trying to live up to that value, then he is happy with his life.
When principles or priorities are not defined, life harmony is broken, behavior is scattered, internal and external instability appears.

Source used:
https://goal-life.com/page/person/cennosti-zhizni

A206.1

A206
Mövzu ilə bağlı əvvəlki yazılarda qeyd etdiyimiz kimi, müxtəlif mənbələrdə çox sayda bəşəri dəyərlər təqdim olunur. Şəxsi səviyyədə bu dəyərin prioritetliyi şübhəsiz ki, fərqlidir. Belə ki, hər bir insan üçün müəyyən qrup dəyərlər onun yaşamının, davamlı həyat seçimlərinin mühüm meyarlarına çevrlir.
Hesab olunur ki, şəxsiyyət üçün ümumilikdə hər hansı bir dəyər həqiqətən mövcuddursa və o, həmin dəyərə müvafiq yaşamağa çalışırsa deməli həyatı ilə razıdır.
Prinsiplər, yaxud prioritetlər müəyyən edilmədikdə isə yaşamın ahəngdarlığı pozulur, davranışlar pərakəndə hal alır, həm daxili, həm də xarici qeyri-sabitlik yaranır.

İstifadə olunmuş mənbə:
https://goal-life.com/page/person/cennosti-zhizni

A205.2

Continuation:
Moral progress, cognition...
It is possible to be considered a person with a moral character who works not only for his own interests but also for the welfare of any being outside of himself. Some may consider this to be in the personal interest. Even if it can be called as such, it is still in this sense that personal interest is based on human and moral value. In other words, personal interest in this sense ultimately serves only spiritual and spiritual interests, but not material interests.
It is an issue that depends directly on the mind, cognition and thought. Personality may achieve spiritual growth only by thinking.

Source used:
https://www.psychologos.ru/articles/view/osnovnye-zhiznennye-cennosti

A205.1

Ardı:
Mənəvi tərəqqi, idrak...
Təkcə özünün maraqları üçün deyil, özündən kənarda hər hansı varlığın rifahı üçün çalışan şəxsi mənəviyyatlı şəxsiyyət hesab etmək olar. Kimsə bunu da şəxsi maraq çərçivəsində hesab edə bilər. Hətta bu cür adlandırıla bilsə belə, yenə də bu mənada şəxsi maraq insani, mənəvi dəyərə söykənmiş olur. Başqa sözlə, bu anlamda şəxsi maraq son nəticədə maddi deyil, ruhi, mənəvi maraqlara xidmət edir.
Bu, idrakdan, ağıldan, təfəkkürdən bilavasitə asılı məsələdir. Şəxsiyyət yalnız dərk yolu ilə mənəvi yüksəlişə nail ola bilər.

İstifadə olunmuş mənbə:
https://www.psychologos.ru/articles/view/osnovnye-zhiznennye-cennosti

A204.2

Continuation:
Exterior beauty, physical health ...
The next value group is exterior beauty, harmonious body structure, well-developed muscles, the ability to move beautifully, and such physical advantages.
Exterior, physical beauty does not exceed man's spiritual and moral beauty within the common system of values, but at the same time that is valuable in itself. Because in the worldly life it is in direct harmony with the human spirit. In this sense, the body is also called the dress of the soul. The quality of these two beings has a significant impact on each other. The most important factor that characterizes healthy body value comes from the spirit and morals that it carries.

Source used:
https://www.psychologos.ru/articles/view/osnovnye-zhiznennye-cennosti

A204.1

Ardı:
Zahiri gözəllik, cismani sağlamlıq...
Zahiri görkəm, ahəngdar bədən quruluşu, yaxşı inkişaf etmiş əzələlər, gözəl hərəkət etmək qabiliyyəti və s. bu kimi cismani üstünlüklər növbəti dəyər qrupunu təşkil edir.
Zahiri, cismani gözəllik insanın ümumi dəyərlər sistemi daxilində onun ruhi, əxlaqi gözəlliyini üstələməsə də özü-özlüyündə dəyərdir. Çünki bu dünya həyatında insanın cismi ruhu ilə bilavasitə vəhdətdədir. Bu mənada bədən ruhun geyimi, paltarı da adlandırılır. Bu iki varlığın keyfiyyəti biri birinə əhəmiyyətli təsirə malikdir. Sağlam bədəni dəyər kimi xarakterizə edən ən mühüm amil də məhz onun daşıdığı ruh və əxlaqdan irəli gəlir.

İstifadə olunmuş mənbə:
https://www.psychologos.ru/articles/view/osnovnye-zhiznennye-cennosti

A203.2

Continuation:
Psychological skills, however, are positive, neutral or negative, to be able to control emotions sufficiently, especially over the own fears (phobias).
This is a direct issue with cognitiveness. Cognitiveness represents the ability to think and absorb external information.
The cognitive properties of a person include such qualities as "attentiveness", "memorization", "learning", "creativity", "organization", "orientation", "justification", "will", "belief" and so on.

Source used:
https://www.psychologos.ru/articles/view/osnovnye-zhiznennye-cennosti
https://az.wikipedia.org/wiki/Koqnitivlik

A203.1

Ardı:
Psixoloji bacarıqlar isə müsbət, neytral, yaxud mənfi olmasından asılı olmayaraq öz emosiyalarına yetərincə hakim ola bilmək, xüsusilə də şəxsi qorxuları (fobiyaları) üstələyə bilməkdir.
Bu, koqnitivliklə birbaşa əlaqəli məsələdir. Koqnitivlik dərketmə və xarici informasiyaları mənimsəmək qabiliyyətni ifadə edir.
İnsanın koqnitiv xassələrinə “diqqətlilik”, “yadınasalma”, “öyrənmə”, “yaradıclıq”, “təşkiletmə”, “orientasiya”, “əsaslandırma”, “iradə”, “inam” və s. kimi keyfiyyətlər aid edilir.

İstifadə olunmuş mənbə:
https://www.psychologos.ru/articles/view/osnovnye-zhiznennye-cennosti
https://az.wikipedia.org/wiki/Koqnitivlik

A202.2

Continuation:
Personal growth, social and psychological skills
This is the value of personality development. In this sense, personal growth and development can be called wisdom. Maturity, social as well as psychological skills, being able to draw conclusions about the true nature of events and processes, and being able to build rational, genuine relationships in the community are important elements of this value group.
Social skills include how to interact with different social groups.

Source used:
https://www.psychologos.ru/articles/view/osnovnye-zhiznennye-cennosti

A202.1

Ardı:
Şəxsi artım, sosial və psixoloji bacarıqlar
Bu, şəxsiyyətin inkişafının dəyəridir. Bu mənada şəxsi artımı, inkişafı müdriklik adlandırmaq olar. Yetkinlik, sosial, eləcə də psixoloji bacarıqlar, hadisə və proseslərin əsl mahiyyəti barədə dolğun nəticə çıxara bilmək, ictimaiyyətdə rasional, səmimi münasibətlər qura bilmək bu dəyər qrupunun mühüm elementlərini təşkil edir.
Sosial bacarıqlar müxtəlif sosial qruplarla həmahəng ünsiyyət yarada bilmək məsələlərini özündə ehtiva edir.

İstifadə olunmuş mənbə:
https://www.psychologos.ru/articles/view/osnovnye-zhiznennye-cennosti

A201.2

Continuation:
Education, high professional level
Undoubtedly, it is difficult to perform well in professional activities without basic education and continuous experience. At the same time, continuous improvement of professionalism and training in this area is also an important element of personality development. Professionalism in labor activity, its sustainability and development is one of the most important human values. It is not accidental, that labor and its quality are one of the most important criteria that distinguishes a person from others. On the other hand, a professional approach to the work gives pleasure, which even more actualizes this factor as a human value.

Source used:
https://www.psychologos.ru/articles/view/osnovnye-zhiznennye-cennosti

A201.1

Ardı:
Təhsil, yüksək peşəkar səviyyə
Şübhəsiz ki, əsaslı təhsil və davamlı təcrübə olmadan peşəkar fəaliyyəti yaxşı yerinə yetirmək çətindir. Eyni zamanda, peşəkarlıq və bu istiqamətdə hazırlığın davamlı yüksəldilməsi həm də şəxsiyyətin inkişafının mühüm elementlərindən biridir. Əmək fəaliyyətində peşəkarlıq, onun daim qorunması və inkişaf etdirilməsi mühüm bəşəri dəyərlərdən biridir. Təsadüfi deyil ki, əmək və onun keyfiyyəti insanı digərlərindən ayıran mühüm meyarlardan biri hesab olunur. Digər tərəfdən isə, əməyinə peşəkarcasına yanaşmaq ondan zövq almağa imkan verir ki, bu da sözügedən amili bəşəri dəyər kimi daha da aktuallaşdırır.

İstifadə olunmuş mənbə:
https://www.psychologos.ru/articles/view/osnovnye-zhiznennye-cennosti

A200.2

Continuation:
Career, status, reputation...
These are considered high values of social development. In other words, there are issues to gain a higher social status and to have a significant impact on events and processes.
In itself, values such as social and public authority, status are neutral. In other words, these are tools. It can be evaluated positively or negatively, depending on what it serves. While the ultimate goal of authority and status is arrogance and public advantage, undoubtedly it is negative, but if that is human glory and social usefulness becomes a positive value carrier.

Source used:
https://www.psychologos.ru/articles/view/osnovnye-zhiznennye-cennosti

A200.1

Ardı:
Karyera, status, nüfuz...
Bunlar sosial inkişafın yüksək dəyərləri kimi qəbul olunur. Yəni, burada daha yüksək sosial status qazanmaq, hadisə və proseslərə əhəmiyyətli təsir etmək imkanı əldə etmək məsələləri yer alır.
Özü-özlüyündə sosial-ictimai nüfuz, status kimi dəyərlər neytral xarakterə malikdir. Başqa sözlə, bunlar vasitədir. Nəyə xidmət etməsindən asılı olaraq müsbət, yaxud  mənfi qiymətləndirilə bilər. Nüfuz və statusun son hədəfi təkəbbür və ictimai üstünlükdürsə mənfi, bəşəri izzət və ictimai faydalılıq vasitəsidirsə şübhəsiz ki, müsbət dəyər daşıyıcısına çevrilir.

İstifadə olunmuş mənbə:
https://www.psychologos.ru/articles/view/osnovnye-zhiznennye-cennosti